Opinie

De doodlopende weg van het 'compromisme'

Wie compromissen sluit oogst steevast lof, maar wat hebben al die akkoorden opgeleverd?

Het vleesgeworden compromis: Diederik Samsom (PvdA) en Halbe Zijlstra (VVD). Beeld anp

Op de valreep van 2016 riep een aantal leden van PvdA, D66 en CDA de 'fatsoenlijke' middenpartijen op om 'het landsbelang' tot een 'verbindend ideaal te verheffen'. Verzoening en samenwerking: als de tekenen niet bedriegen zijn dat de thema's waarmee de middenpartijen zich de uitdagers van het lijf willen houden.

Zie Samsoms afscheidsbrief die de lof zingt op 'de kracht van het compromis'. En die in een adem het lenteakkoord van 2012 als schoolvoorbeeld ervan noemt. Zie Pechtold die dat in Buitenhof dunnetjes over deed. Of neem Mariëtte Hamer die de vitaliteit van de polder afmeet aan het feit dat het Energieakkoord door 47 partijen is ondertekend.

Wat ons betreft is dit een vorm van politiek die het zicht op doel en middel volledig is kwijtgeraakt. Gespeend van idealen - op meer vrijhandel, meer Brussel, meer bezuinigingen, meer onderwijs en meer topsectoren na - is elkaar bij de hand nemen en dus in het zadel houden het voornaamste doel geworden. Wat ooit middel was - compromissen sluiten, coalities smeden - om politieke doelen te realiseren, is doel op zichzelf geworden. Het doet er niet toe waar we heen gaan, zolang we het maar samen doen en we het kunnen verkopen als 'landsbelang'.

De socioloog Colin Crouch heeft het over 'post-democratie'. Terwijl de filosofe Chantal Mouffe van 'post-politiek' spreekt. Wij hebben het liever over 'compromisme': politiek als eredienst aan het proces zonder aandacht voor mens, dier en milieu.

Neem het lenteakkoord. Toen het tot stand kwam, putte het voltallige journaille zich uit om de moed te bezingen van GroenLinks, D66 en de ChristenUnie die hadden gebroken met de afbraakpolitiek van Wilders en in het uur van nood Rutte I aan een parlementaire meerderheid hadden geholpen door hun handtekening te zetten onder een bezuinigingspakket van 12 miljard euro om een Brusselse uitbrander te voorkomen. 'Over de eigen schaduw heen springen', heette het bewonderend.

Dat het lenteakoord de Nederlandse economie in een recessie stortte waar zij eind 2015 pas weer uitkwam; dat 355 duizend mensen er nodeloos hun baan door zijn kwijtgeraakt; dat er tienduizenden bedrijven door op de fles zijn gegaan; dat de kosten voor levensonderhoud er voor steeds meer Nederlanders onbetaalbaar door zijn geworden, is door de betrokkenen allang weer vergeten.

Het enige wat telt, is de beslissing: meedoen, koste wat het kost. In de woorden van Samsom: 'De schoonheid van naar elkaar luisteren in plaats van tegen elkaar schreeuwen.' Uiteraard zien miljoenen Nederlanders dat anders.

Of neem het Energieakkoord. Op haar website houdt de SER met groene metertjes bij hoeveel afspraken zijn gerealiseerd. Als je de metertjes ziet, zou je haast gaan denken dat het ecologisch uitstekend gaat met Nederland. Overal staan de metertjes namelijk vorstelijk in het groen.

Het is je reinste demagogie. Op alle duurzaamheidstabellen staat Nederland stijf onderaan. En het Energieakkoord verandert daar niets aan. Datzelfde geldt voor de ecologische voetafdruk van Nederland, die mede door zijn industriële vlees- en voedselindustrie drie keer het oppervlak bedraagt. Zoals Esther Ouwehand over het Energieakkoord opmerkte: 'Polderen is gebrek aan politiek leiderschap.' En biedt fossiele bedrijven te veel mogelijkheden om de noodzakelijke verschuiving van belasting op arbeid naar belasting op grondstoffen te blokkeren.

Op dit moment maken alle partijen zich op voor de verkiezingen. Wat het Oekraïne-referendum, Brexit, Trump en het Italiaanse referendum hebben geleerd, is dat steeds meer burgers zijn uitgekeken op het compromisme. De lichtzinnigheid waarmee de middenpartijen hun idealen hebben opgeofferd, heeft het vertrouwen van burgers in politiek en democratie ernstig beschadigd. Met de coalitie van VVD en PvdA in oktober 2012 als voorlopig dieptepunt.

Steeds vaker bereiken ons berichten dat men het cynisme van de politieke leiders spuugzat is en dat men liever de stem geeft aan authentieke, idealistische politici die radicale systeemverandering tot inzet van hun politieke ambitie hebben gemaakt.

Daarom werpen wij het pleidooi tot verzoening en samenwerking van de middenpartijen verre van ons. Wat is er in hemelsnaam 'fatsoenlijk' aan begrotingsbeleid dat de korte termijn belangen van de staat zwaarder laat wegen dan de duurzame sociaal-economische kansen van toekomstige generaties?

Wat is er 'fatsoenlijk' aan een akkoord dat fossiele bedrijven in staat stelt de rekening door te schuiven naar toekomstige generaties? Wat is in vredesnaam dat 'landsbelang' dat met dit soort kortzichtige compromissen gediend zou zijn?

Juist omdat het anders moet, breekt de Partij voor de Dieren met het vanzelfsprekende compromisme dat de Nederlandse politiek tot een gezelschapspel voor bonentellers en technocraten maakt. En pleiten wij hartstochtelijk voor politieke idealen die zo zwaarwegend zijn dat ze niet ingeruild kunnen worden voor een plek aan de knoppen.

Die 'kracht van het compromis' waar Samsom het over had, zien wij, net als veel kiezers, niet zo. En dus houden wij vast aan onze idealen. Al was het maar om burgers te tonen dat er 15 maart iets te kiezen valt. Met een beetje geluk doen veel teleurgestelde kiezers dat ook: vasthouden aan hun idealen in plaats van strategisch stemmen.

Ewald Engelen is hoogleraar economische geografie UvA.
Marianne Thieme leidt de Partij voor de Dieren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.