VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Amsterdam

De dames en heren in Brussel hebben een grote blinde vlek voor acceptabel gedrag

fBeeld f

Klopt het dat veel lobbygesprekken plaatsvinden in al die etablissementen rond Le Berlaymont, het gebouw van de Europese Unie, zodat dat register waarin zulke gesprekken moeten worden vastgelegd eigenlijk een wassen neus is, wil ik op zeker moment weten van Peter Teffer. Dat is tenminste wat je vaak van kenners van het EU-bestel hoort.

In het antwoord herken je de onderzoeksjournalist. Teffer zegt geen ja. Hij zegt dat hij daar geen kwantitatieve gegevens over heeft. Wel weet hij van een ontmoeting in het Silken Berlaymont Hotel van José Manuel Barroso, toen al lobbyist voor Goldman Sachs, met Jyrki Katainen, eurocommissaris voor groei en investeringen. ‘Gewoon twee oude vrienden die een biertje gingen drinken’, noemde Katainen dat. En nee, uiteraard was er van dat biertje geen verslag gemaakt.

Teffer was vijf jaar in Brussel gestationeerd, waar hij vooral werkte voor de nieuwssite EUobserver. Hij verdiepte zich in Dieselgate, schreef er een boek over en raakte verzeild in de wereld van de lobby, in Brussel nog heel wat omvangrijker dan in het Haagse. Tegenwoordig onderzoekt hij voor onderzoekswebsite Follow The Money hoe de Europese subsidie in Nederland eigenlijk wordt besteed. De afspraak om elkaar in Utrecht te treffen, waar hij woont, heeft hij vanwege het coronavirus afgezegd. Zoals zijn hele boeklancering in het water valt.

Eindelijk een journalistiek boek over Brusselse lobby.

Dat is zonde, want Nederlandse journalisten schrijven weinig over de Brusselse lobby. De boeken daarover zijn  semi-wetenschappelijk (Rinus van Schendelen), of anders van binnenuit (Milos Labovic). Het boek van Teffer, Het lijkt Washington wel, bevat vooral een macht aan feiten en observaties. Feiten die je geregeld doen duizelen. Zo is het aantal ambtenaren dat bij de EU-ministeries werkt, directoraten-generaal geheten, een fractie van het aantal ambtenaren op de Haagse ministeries. Het aantal geregistreerde lobbyisten is juist enorm: 37.351, meer dan het totale aantal Euro-ambtenaren. Het leeuwendeel daarvan is bedrijfslobbyist, ngo’s zijn zwaar in de minderheid.

De European Chemical Industry Council heeft met 12 miljoen euro het grootste budget, Google is met 230 ontmoetingen per jaar het bedrijf dat de meeste geregistreerde gesprekken met EU-functionarissen heeft. Wie dacht dat er met figuren als Frans Timmermans en diens kabinetschef Diederik Samsom (voorheen Greenpeace) een andere wind zou gaan waaien: Teffer meldt op zijn site dat Samsom tot begin maart 35 bedrijfslobbyisten sprak, en slechts negen vertegenwoordigers van een ngo.

Samsom (links): meeste gesprekken met bedrijfsleven.Beeld ANP

In die zin lijkt Brussel op Den Haag, beaamt Teffer. De lobby is asymmetrisch. Het bedrijfsleven heeft veel gemakkelijker toegang tot de macht en de burger slaagt er maar zelden in tot de Brusselse bubbel door te dringen. Voor een Fin of Roemeen is dat ook verder weg dan Den Haag is voor een boer uit Groningen.

Het mooie van Brussel is dan weer dat de cijfers in elk geval beschikbaar zijn. Je kunt sinds 2014 precies nagaan wie met wie sprak. Alleen... wat er gezegd werd blijft in het ongewisse, gespreksverslagen worden niet gemaakt. Volgens Teffer is dat het grootste manco van de EU als het om lobby gaat. Bovendien: die registratie geldt voor Euro-ambtenaren maar niet voor Europarlementariërs, die zich dan beroepen op hun ‘vrije mandaat’. Neem de VVD-Europarlementariër Jan Huitema, die belangen heeft in een melkveehouderij en in Brussel meebeslist over landbouwsubsidies (hij wil minder subsidie, dat dan weer wel). 

De dames en heren beslissers in Brussel hebben een beangstigend grote blinde vlek voor wat nog als acceptabel gedrag wordt gezien. Teffer noemt ze in zijn boek: voormalig commissievoorzitter Barroso, die zodra het kon overstapte naar Goldman Sachs, is een klassiek voorbeeld van die belangenverstrengeling. Buitenlandcommissaris Catherine Ashton is tegenwoordig lobbyist voor beveiligingsbedrijf GardaWorld. Eurocommissaris Neelie Kroes presenteerde zich zodra de afkoeltermijn verlopen was als Uber-lobbyist.  Madeleine de Cock Buning, voorzitter van het Nederlandse Commissariaat voor de Media, dat namens de EU toezicht houdt op Netflix, is sinds januari aan de slag als lobbyist voor datzelfde bedrijf. Op Teffers vragen naar belangenverstrengeling kwamen nietszeggende antwoorden. Jongste voorbeeld is Adam Farkas, directeur van de Europese Bankenautoriteit, die sinds 1 februari de baas is bij AFME, belangrijkste Brusselse lobbyfirma in de financiële sector.

‘Het werkt net als in Den Haag, zegt Teffer. ‘Nieuwe besluiten worden genomen op basis van oude schandalen.’ Zijn conclusie: zeventig jaar na de oprichting is de Europese Unie nog steeds geen natuurlijke bestuurslaag. ‘Landen zijn zo verschillend. Over de economische kant worden ze het wel eens: de interne markt is leidend en cruciaal. Maar over alle eventuele nevenschade daarvan – voor milieu, volksgezondheid, biodiversiteit, leefkwaliteit – worden heel moeilijk besluiten genomen.’

Peter Teffer: nieuwe besluiten op basis van oude schandalen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden