ColumnBert Wagendorp

De coronakoersen versterken de roep om toekomstscenario’s, alleen zijn alle modellen fout

Het RIVM staat bloot aan kritiek: het instituut heeft de toekomst verkeerd voorspeld. De ic’s lopen sneller vol dan verwacht. Dat komt niet door het RIVM maar door de grillen van het coronavirus, maar toch. Die V staat niet meer voor Volksgezondheid maar voor Voorspellingen. RIVM’s ‘hoofdmodelleur’ Jacco Wallinga had een beter model moeten gebruiken, namelijk een model dat wél had voorspeld dat de grens van 2.500 ic-bedden rap nadert, want dan waren we nu niet onaangenaam verrast.

Op de hele wereld zijn modelleurs – jongens in de modebranche, dacht ik tot de coronacrisis – bezig met modellen over het verloop van de pandemie. Die moeten de tergende onzekerheid verminderen en ervoor zorgen dat beleidsmakers tijdig passende maatregelen kunnen treffen.

Het punt is alleen dat modellen zelden deugen, en nu al helemaal niet. Ze zijn handig voor bepaalde media, die er sensationele koppen op kunnen baseren, ze zijn nog veel nuttiger voor beroepsbangmakers op de sociale media, maar verder heb je er weinig aan. Elk model is per definitie gebaseerd op aannamen, de modellen van de coronacrisis zelfs op heel veel aannamen. Het model geeft een illusie van exactheid, meer niet.

Elke modelleur kent het dogma van het Britse statistische genie George Box: ‘Alle modellen zijn fout, maar sommige zijn nuttig.’ De modelleur tast in het duister, maar zonder model zou zelfs zijn tastzin ontbreken.

Oxford University kwam deze week met een model waarin stond dat 68 procent van de Britten in aanraking was gekomen met het virus: grote ophef. Alleen: het was een model. Er waren er nóg twee: eentje waarin de aanname was dat relatief weinig Britten waren besmet en een derde dat tussen de twee andere in zat. De uitkomsten van elk van de modellen varieerden sterk.

Sommige politici grepen deze week het verschil tussen model en werkelijkheid gretig aan om vraagtekens te zetten bij de methoden van het RIVM en het daaruit voortvloeiende beleid van de overheid. Critici haastten zich hun gelijk te halen: hádden ze het niet gezegd? Waarom had het RIVM niet naar hen geluisterd? Hierom: hun modellen zijn even onbetrouwbaar als alle andere. Casper Albers, hoogleraar statistiek aan de RUG: ‘Het RIVM heeft er geen enkel belang bij om minder goed te voorspellen.’

Met elke publicatie van de coronakoersen – dagelijks om 14.00 uur – wordt de roep om toekomstscenario’s sterker. Vooral wanneer de cijfers, zoals dinsdag, records breken. We willen houvast, uitzicht, een einde aan de onzekerheid. Wanneer gaan de maatregelen effect sorteren? Hoelang gaat dit in godsnaam nog duren? Zeg het ons!

Maar de modelleur staat machteloos, want hij heeft, tot er massaal wordt getest, amper data. Zijn modellen worden met steeds meer voorbehoud omkleed, ook de modelleur is maar een onzeker mens. Hoofdmodelleur Wallinga voorziet de piekbelasting van de ic’s voor half april (als het meevalt) en anders voor eind mei (als het tegenvalt).

Zoals we in Italië en Spanje hebben gezien, reageert de politiek op de modelfrustratie met steeds drastischer maatregelen. Als de modelleurs hun greep op de werkelijkheid nog meer verliezen, zal dat hier ook gebeuren.

Ik pleit niettemin voor het kompas van het RIVM: een koers, ook al leidt die niet direct naar de haven, is beter dan maar wat zwalken op de golven van paniek. ‘Het wordt erg spannend’, zei hoofdmodelleur Wallinga over de nabije toekomst. Daar kon hij zich geen buil aan vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden