OpinieEindexamensysteem

De coronacrisis is een kans voor het onderwijs: weg met die eindexamens

De huidige crisis is een goed moment om het onderwijs te vernieuwen, betogen Sil Bruijsten en Hans Stavleu. ‘Verwijs het eindexamensysteem naar de geschiedenisboeken’. 

Het Kennemer Lyceum in Overveen was helemaal klaar voor de eindexamens van dit jaar. Vanwege de corona crisis zullen die niet meer plaatsvinden. Beeld null
Het Kennemer Lyceum in Overveen was helemaal klaar voor de eindexamens van dit jaar. Vanwege de corona crisis zullen die niet meer plaatsvinden.

Op NPO Radio1 werd onlangs een interview uitgezonden waarin de vraag werd opgeworpen of schoolverlaters, nu zij zonder diploma de school verlaten, wel diplomawaardig zijn. In een artikel in de Volkskrant betoogt Annelien Jonkman dat de onderwijssector heeft gefaald nu er geen eindexamens worden afgenomen.

Beide standpunten missen de kern van waar onderwijs over moet gaan. Docenten werken dag in dag uit keihard om leerlingen in vier, vijf of zes jaar naar een bepaald niveau te brengen, zodat die daarna succesvol kunnen deelnemen aan vervolgonderwijs of direct een kunnen maken naar een carrière op de arbeidsmarkt. Het eindexamen is daarbij slechts een momentopname. Het is niet zo dat je door een gemist centraal eindexamen al het gevolgde onderwijs wegspoelt.

Basisschool

Schoolleiders en leerkrachten in het basisonderwijs hebben het beter voor elkaar. Zij volgen acht jaar lang hun leerlingen en leggen hun prestaties vast in een leerlingvolgsysteem. Het is nog niet eens zo lang geleden dat leerkrachten dat in hun lerarenagenda vastlegden.

Deze basisschoolleerlingen leveren prestaties die met allerlei mogelijke instrumenten worden getoetst. Leerlingen laten zien aan welke competenties en kwaliteiten zij hebben gewerkt en welke groei ze hebben doorgemaakt. Na deze acht jaar van intensieve monitoring krijgt een leerling zijn of haar advies voor een vervolgopleiding. Doordat we als samenleving deze acht jaar van begeleiding blijkbaar toch niet vertrouwen is er nog een soort eindexamen: de Cito-toets. Gelukkig komen we daar steeds meer van los.

Als je er nuchter over nadenkt en de claim-cultuur van ouders en de verkramping van het belang van eindcijfers eens ‘wegcijfert’, en je richt op de altijd onbekende en onzekere toekomst waarin je nooit weet in welk nu-niet-bestaand beroep leerlingen en studenten later terechtkomen, wordt het dan niet tijd om een eindexamenloze opleiding als kans te zien?

Creativiteit

Bekend is dat enthousiaste basisschoolleerlingen na een of twee jaar vervolgonderwijs alleen nog vooruit te branden zijn met de woorden: ‘Als je zo door gaat, haal jij je eindexamen nooit!’. Op welke wijze draagt dit bij aan de ontwikkeling van competenties en kwaliteiten van de leerlingen? Hebben leerkrachten en onderwijsexperts daar zelf wel een gedegen antwoord op?

Een opleiding zonder centraal eindexamen vraagt nogal wat van de creativiteit en veerkracht van docenten. In het wetenschappelijk onderzoek kennen we, volgens het ‘quadrant-model’ van Stokes, twee uiterste richtingen, namelijk puur wetenschappelijk (theoretisch) en toegepast-wetenschappelijk (praktijk gericht) onderzoek.

Deze twee uitersten passen ook bij ons middelbaar onderwijs: leerlingen die opgeleid worden voor het volgen van wetenschappelijk onderwijs en voor het volgen van praktijkgericht beroepsonderwijs. Beide richtingen vragen verschillende competenties waarin overlap en verschil zit.

Het gaat daarbij niet langer om de vraag hoe leerlingen voor te bereiden op het eindexamen maar om: hoe richt je het onderwijs in op het ontwikkelen van de competenties die leerlingen nodig hebben in hun latere onderwijs en beroepscarrière.

Deze crisis is verschrikkelijk maar het is ook een kans om te laten zien waar we goed in kunnen zijn. Toon creativiteit en veerkracht en kom tot waardevolle onderwijsvernieuwing en verwijs het eindexamensysteem naar de geschiedenisboeken. De eerste ervaring ermee hebben we immers binnenkort!

Sil Bruijsten is voormalig hogeschoolhoofddocent en Hans Stavleu is voormalig lector toekomstverkenning. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden