ColumnStephan Sanders

De cementmolen slaat aan, en ik snap de aanhangers van Trump iets beter

null Beeld
Beeld

Ik zou graag klagen over de werkzaamheden die hier en nu gaande zijn in het huis waar ik placht te wonen. Maar dat gaat niet zomaar. Er zijn twee zwaarwegende bezwaren: ik heb die mensen zelf gevraagd om te komen stuken en schilderen, en zij doen het zware werk, terwijl ik me verbijt. Dat verbijten kost ook energie, maar dan van het inwendige soort. Bovendien: als ik zie hoelang de dagen zijn die de werklieden maken, klinkt mijn klacht hol en verwend.

Ik ben voornamelijk een thuiswerker, pakketjes aannemen voor het hele pand, prima, maar de stilzwijgende afspraak was: ik ben alleen. Er wordt niet door vreemden langs mij heen gelopen, niet geneuried of gezaagd, noch dienen zich onverhoeds stofwolken aan van fijn stuc; er staat geen cementmolen in de zit- of slaapkamer, die het echt heel goed doet.

Dit is het paradoxale: ik laat het huis opknappen, omdat ik weet dat het nodig is, en net nadat ik die volwassen stap heb gezet, staat het jengelende kind in me op dat roept: ‘Alles moet blijven zoals het is, geef me mijn oude huis terug.’ Een zeer conservatief instinct neemt bezit van mij en terwijl ik zie dat het herstelwerk vordert, snap ik niet hoe ik ooit geloofd kan hebben in het idee van verandering, of zelfs: verbetering. ‘Ja’, zeggen de mensen goedmoedig, ‘maar je zult zien, straks ben je er heel blij mee.’ Maar nú dus niet. Kan alles worden teruggedraaid, alles bij het oude blijven? Juist het zogenaamde nieuwe perspectief is een verraad aan wat je houden wilt.

U hoopt natuurlijk dat dit huiselijk geleuter een metafoor zal zijn voor iets groters. Hier dan de poging.

Binnenkort, op 27 november, krijgt de Amerikaanse schrijfster en journaliste Barbara Ehrenreich de Erasmusprijs uitgereikt, voor de vele boeken, artikelen en essays die ze schreef over ‘leven aan de onderkant van de samenleving’. Daar kan je nog heel algemeen over berichten, maar Ehrenreich wilde ook zelf zo’n bestaan in haar botten voelen. Het werd dus participerende journalistiek, zoals Günter Wallraff had gedaan in Ganz unten (1985) en de oervader van het genre, George Orwell, in Down and out in Paris and London (1933). Ehrenreich nam baantjes aan, die lichamelijk uitputtend en onderbetaald waren, zeker voor de gepromoveerde celbioloog, die ze ook is. Het leidde tot haar doorbraak met het boek Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America (2001).

Het moet ook in die tijd zijn geweest dat zij te spreken kwam met een werkeloze mijnwerker. In het mooie portret dat De Groene Amsterdammer van Ehrenreich publiceerde, lezen we dat de mijnwerker in die Bill Clinton-jaren te horen kreeg dat hij zich maar moest laten omscholen tot verpleger. Zowel Ehrenreich als de man vond het idee dolkomisch. Alsof de mens enkel vervaardigd is van boetseerklei, in elke gewenste vorm te drukken.

En dan maakt Ehrenreich een grote sprong en komt aan in het heden, met Trump als president. Ik heb tientallen analyses gelezen over de onverwachte overwinning van Trump, maar de verklaring van Ehrenreich snijdt volgens mij echt hout, ook psychologisch: ‘Het is niet verwonderlijk dat toen arbeiders de keuze werd gegeven tussen herscholing, zoals geboden door (Hillary) Clinton, of op miraculeuze wijze hun oude baan terugkrijgen, zoals Trump beloofde, ze voor het laatste kozen.’

Herscholing, drastische carrière­switches: het is te doen voor dertigers en veertigers, maar voor deze mijnwerker van dik in de vijftig was zo’n nieuw bestaan letterlijk onvoorstelbaar.

En dan komt Trump, die niet minder dan een mirakel verkondigt. Nee, we hoeven niet aan te modderen, aan te passen, we kunnen het oude Amerika van zijn gloriejaren weer ­terug halen. Great Again.

Deze belofte is zowel onrealistisch als woest aantrekkelijk.

Het land is niet aan reorganisatie toe, nee, het land moet terug naar vroeger, toen alles goed was. Zoals ik wanhoop aan de verbouwing van mijn huis, moeten miljoenen Amerikanen het idee hebben gekregen dat ze via Trump de veranderingen konden omzeilen. Als door een wonder gered. Alles terug in de oude staat, zonder een centje pijn.

Het klopt niet, maar ik snap de belofte.

De cementmolen slaat aan, en ik snap het nog beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden