De ‘burn-outs’ van studenten zijn gebaseerd op flinterdunne data

Een kwart van de studenten, las ik deze week in de krant, kampt met burn-outklachten. Een op de zeven heeft last van ‘ernstige angst-en depressieklachten’. En zelfmoordgedachten komen ‘geregeld’ voor. Dat zou blijken uit onderzoek van Hogeschool Windesheim.

Uit het bericht leek maar één conclusie mogelijk: met de huidige generatie studenten is het uiterst droevig gesteld. Promovenda Jolien Dopmeijer (die het onderzoek uitvoerde) wist ook al waarom. Dankzij het tien jaar geleden ingevoerde ‘rendementsdenken’ in het hoger onderwijs ervaren zij ‘een steeds grotere druk om te presteren’. Volgens Dopmeijer was er een heus ‘actieplan’ nodig om het onderwerp ‘bespreekbaar’ te maken. Een van de aanbevelingen: het aanbieden van een jaarlijkse psychische screening.

Nu klopt het dat de studententijd zelden rimpelloos verloopt. Erachter zien te komen wie je eigenlijk bent, wat je met je leven wilt, liefdesperikelen, het enge vooruitzicht dat je straks de grotemensenwereld in moet, en tussendoor ook nog papers schrijven, werkgroepen volgen, docenten aanhoren, toetsen doen en tentamens halen – het valt waarachtig niet mee.

En natuurlijk zijn er studenten die het niet redden – zeker niet nu er minder ruimte is om te tobben en te experimenteren. Voorheen kon je (bijna) eindeloos ingeschreven staan bij universiteit of hogeschool. En waren studieschulden een lachertje. Die tijden zijn voorbij.

Maar zou dit alles werkelijk leiden tot zo’n schrikbarend hoog percentage burn-outklachten, zelfmoordgedachten, angst- en depressieklachten onder studenten? Of is er wat anders aan de hand?

Toch maar even de zogeheten ‘factsheet’ erbij gezocht.

Altijd leuk bij dit soort sociaal-wetenschappelijk onderzoek: een blik werpen op de non-respons. En zie. Van de ruim 18 duizend benaderde Windesheim-studenten besloten welgeteld 3.134 mee te doen. Een non-respons van maar liefst 83 procent. Van de respondenten was ook nog eens 60 procent vrouw. Ander leuk weetje: wie de vragenlijst daadwerkelijk invulde maakte kans op een iTunes Giftcard ter waarde van 25 euro.

Amsterdam, voor een studentenhuis aan de Amsterdamse grachten zijn studenten aan het afkoelen in een klein zwembadje. Beeld Bart Mühl

Zet je je aan zo’n tijdrovende online-enquête als je geen klachten hebt over je mentale welbevinden? Tenzij je je dood verveelt of een iTunes Giftcard begeert, lijkt me dat kras.

Als de bevindingen al iets zeggen, vrees ik, dan vooral over studenten die toch al wat hebben met de materie. (Zoals Karel van het Reve ooit schreef: ‘Je maakt alleen maar kennis met mensen die aardigheid hadden in zo’n onderzoek.’) De uitkomsten zeggen hoegenaamd niets over het psychisch welzijn van de gemiddelde Windesheim-student.

Hoe je op basis van zulke flinterdunne data zulke omineuze conclusies durft te trekken, is mij dan ook een raadsel.

Maar gek genoeg lijkt dit het thema aan te kleven. Een paar maanden geleden maakte de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) het nóg bonter. In oktober liet de bond weten dat driekwart van de studenten lijdt aan ‘emotionele uitputting’ en dat een op de drie ‘een verhoogd risico’ heeft op een burn-out. Dit had ‘onderzoek’ uitgewezen.

Media als RTL Nieuws, NOS.nl en Metro namen het persbericht met opvallende gretigheid over. Blijkbaar vonden zij het geen enkel bezwaar dat de peiling door slechts

342 studenten uit de eigen LSVb-achterban was ingevuld. Een non-respons van liefst 94,4 procent. Moeiteloos extrapoleerden ze de gevoelens van dit handjevol respondenten naar de complete Nederlandse studenten-populatie (bij elkaar zo’n 700 duizend).

Toen ik me op de radio verbaasde over deze stelligheden, zei de LSVb-voorzitter desgevraagd het ‘een beetje jammer’ te vinden dat ik het had over ‘de vorm’. Kon het niet gaan over de inhoud? Een paar dagen later wilde hij in de Volkskrant de beperkingen van de LSVb-peiling best erkennen. Toch vermoedde hij dat de uitkomsten ‘representatief’ waren.

Niks mis met vermoedens, dat spreekt. Ook ik wil heus aannemen dat rendementsdenken gevolgen heeft voor het welbevinden van de hedendaagse student. Maar op grond van gedegen data graag. Niet op grond van sociaal-wetenschappelijk onderzoek dat een karikatuur is van zichzelf.

Elma Drayer is journaliste en neerlandica. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.