ColumnDaniela Hooghiemstra

De burger wil niet dat leiders op hem lijken

In dezelfde week dat Klaas Dijkhoff op het offerblok lag, omdat hij gebruik had gemaakt van een wachtgeldregeling, zond het programma Andere Tijden een documentaire over prins Bernhard uit.

Ik zag de prins dansend in zijn zwembroek op een boot, met Wilhelmina in Londen, met zijn hondje in de tuin en met Juliana in een sportauto. Hij was in Afrika, Zuid-Amerika en met de prinsesjes in Canada. Ik zag hoe de ontroering zich van hem meester maakte tijdens een eerbetoon dat vroegere verzetsstrijders aan hem brachten. Je moest wel van steen zijn om bij het laatste shot van de ‘missing man’-formatie met drie F-16’s en een Spitfire, die op zijn begrafenis in 2004 werd uitgevoerd, geen brok in je keel te krijgen.

Pas toen de aftiteling verscheen, en de alles-komt-uiteindelijk-gewoon-goedsongs van Frank Sinatra verstomden, werd ik wakker. Wacht even, prins Bernhard. Op 1 mei 1933 lid geworden van de NSDAP en dat gebleven tot een dag na zijn huwelijk met Juliana in 1937, daarover altijd gelogen, desondanks symbool van het verzet geworden. Nadat hij meer dan een miljoen aan steekpenningen had ontvangen van vliegtuigbouwers, kreeg hij wat tegenwind, maar uiteindelijk wist hij als koninklijk symbool fier overeind te blijven. ‘Snel weer opgekrabbeld’, heette het in de documentaire, waarna we hem lachend in een vliegtuigje zagen stappen, terwijl op de achtergrond That’s life van Frank ­Sinatra klonk.

Als losse stukken cytoplasma ­dreven deze beelden nog door mijn hoofd, toen er weer nieuws van Dijkhoff kwam. Niet alleen maakte hij gebruik van de bestaande wachtgeldregeling, ook had hij per abuis een reiskostenvergoeding ontvangen à 4.900 euro. Via Facebook had hij een lange verklaring verspreid. ‘Stomme fout’, geen reiskostenvergoeding aangevinkt want voor woon-werkverkeer de auto van de fractie gebruikt, toch vergoeding gekregen, niet op ‘loonstrook’ gekeken, geld teruggestort, et cetera. Omdat over de regeling van het wachtgeld intussen discussie ontstaan was, besloot hij daarvan nu ook maar af te zien.

En zo veranderde hij in één week van ‘slimste mens’ in ‘graaiend tuig’. Nu kun je over het incasseren van wachtgeld denken hoe je wilt, maar als ‘graaier’ denk je volgens mij niet: ik moet in de Tweede Kamer zien te komen. Niet dat de macht zo nobel is, maar als je uit bent op easy en veel money, ligt in Nederland een carrière in het vastgoed, de consultancy, het bankwezen of de orthodontie toch meer voor de hand.

Toen aan Bernhard in de documentaire werd gevraagd wat hij had willen zijn als hij geen prins was, antwoordde hij ook niet ‘fractievoorzitter’, maar ‘industrieel’.

De woede die op Dijkhoff werd ­gekoeld, ging volgens mij dan ook ­eigenlijk over iets anders. Met zijn lange, in Brabantse gewonemensentaal opgestelde verklaring daalde hij af naar het volk. Nu wordt ‘dicht bij de burger’ komen voor politici vaak gepresenteerd als het ultieme ideaal, maar keer op keer blijkt dat, als puntje bij paaltje komt, die nabijheid eigenlijk niet op prijs wordt ­gesteld.

Burgers willen dat het bestuur doorzichtig is, maar ze ontdekken toch niet graag dat leiders op hen lijken. Dat heeft met zelfhaat te maken. Omdat burgers zichzelf niet vertrouwen, wantrouwen ze de politici die hen naderen. Intimiteit kan gemakkelijk ontaarden in haat, net zoals je dat in huwelijken soms ziet gebeuren. Het enige dat dan redding biedt, is liefde, maar die kunnen politici van burgers natuurlijk niet verwachten.

Stel dat op een dag niemand nog bereid is als vertegenwoordiger van het volk voor het volk op zijn knieën te gaan om door het volk geslagen te worden. Dan houden we het koningshuis over.

Van de koning wordt altijd gezegd hoe ‘gewoon’ hij eigenlijk is. Maar zijn bestaan dankt hij nu juist ­precies aan het tegendeel.

‘Sprookjesprins’ Bernhard werd door Nederland gevráágd om leugens te vertellen, concludeerde zijn biografe, Annejet van der Zijl destijds.

Voor het zijn van prinses Amalia ontvangt Amalia vanaf haar 18de jaarlijks ongeveer tien keer het salaris van ‘zakkenvuller’ Dijkhoff. Maar voor een scooter zal ze gewoon moeten sparen, las ik op Nu.nl.

Túúrlijk.

Daniela Hooghiemstra is journaliste en historica. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden