Opinie The big picture

De Brusselse bunker is niet ondoordringbaar, maar democratisch in al haar moeizaamheid en dialectiek

In Brussel zitten populisten aan tafel, praten zij mee en hebben zij zelfs vetorecht.

Beeld AP

Brussel staat in de ogen van critici voor bemoeizucht en ondoorzichtigheid, een bunkerbureaucratie die een spervuur van directieven uitspuwt over Europa maar zelf ondoordringbaar is van buitenaf. Een ondemocratisch bolwerk van gewapend beton. Zo is het beeld van de zetel van de Europese Unie. Alleen: het klopt niet helemaal. Misschien klopt het zelfs helemaal niet.

Lang was ik zelf een van degenen die het democratisch tekort van de EU laakten. De Europese Commissie is een soort regering, maar haar samenstelling is niet gebaseerd op de politieke verhoudingen in het Europees parlement. De parlementariërs kunnen de Commissie ook niet wegsturen. Allemaal minpunten in de ogen van democraten die hechten aan het primaat van door het volk gekozen parlementen.

Inmiddels ben ik minder somber over het democratisch gehalte van Europa. De kentering kwam onverwacht en was een welhaast fysieke ervaring. Het gebeurde niet op de weg naar Damascus maar aan de Brusselse Wetstraat op een warme juninacht dit jaar. Met andere journalisten zat ik in een EU-gebouw te wachten op de afloop van een crisisberaad van de leiders over het migratievraagstuk. De nieuwe Italiaanse premier Guiseppe Conte dreigde alles op te blazen. Als de andere lidstaten Italië niet zouden ontlasten bij de opvang van migranten, zou hij alle besluiten op de top vetoën.

Het overleg sleepte zich voort, we raakten gevangen in een klok die nauwelijks meer leek te bewegen. Maar bij het ochtendgloren lag er een akkoord. Conte was erin geslaagd de andere leiders te doen bewegen. ‘Italië staat niet langer alleen’, zei hij als zegevierende vertegenwoordiger van de ­populistische regering in Rome.

Plotseling besefte ik: ja, de nacht was een beproeving geweest maar wat ik hier aan den lijve had ondervonden was de werking van de democratie in al haar moeizaamheid en dialectiek. De populisten wonnen de Italiaanse verkiezingen, vormden een regering, schoven aan in Brussel en haalden een punt binnen. En het is niet een incident. ­Populisten en rechts-nationalisten uit diverse landen hebben de afgelopen jaren een plek aan de EU-tafels verworven.

In de Europese ministerraden zitten tegenwoordig politici van de rechts-nationalistische FPÖ, die in Oostenrijk deel uitmaakt van de regeringscoalitie van kanselier Sebastian Kurz. Populisten hebben zetels in het Europees Parlement. Op toppen steggelen de nationalistische leiders uit Polen en Hongarije met Merkel en Macron.

De kemphanen kijken elkaar recht in de ogen als zij samenkomen in het vorig jaar in gebruik genomen Europa-gebouw. De nieuwe vergaderzaal is met opzet kleiner gemaakt, zodat de staats- en regeringsleiders elkaar beter kunnen zien, horen en aanvoelen. Die intimiteit kan leiden tot meer saamhorigheid, zo was het idee. Maar ze kan ook rauw worden en gaan ruiken naar wilde beesten, nu in de ruimte de politici van de meer gevestigde partijen moeten duelleren met populisten en nationalisten.

Is dit Brussel een ondoordringbare bunker? Nee dus. Het is juist een plek waar de diverse politieke krachten in Europa samenkomen, botsen, strijden, onderhandelen en deals sluiten. Daarbij kan het er emotioneel aan toe gaan, zoals premier Rutte zei na het nachtelijke gevecht met Conte. Maar het is democratie, met alle hartstocht en strijd die daarbij horen.

In sommige opzichten gaat de democratie in de EU zelfs verder dan die op nationaal niveau. In een aantal lidstaten worden populisten en nationalisten angstvallig van de macht uitgesloten via een cordon sanitaire of door even bonte als broze meerpartijencoalities. In Brussel zitten zij aan tafel, praten zij mee en hebben zij zelfs vetorecht.

Iedereen moet voor zichzelf beslissen of hij hier wel of niet blij mee is, maar zeg niet dat Europa niet democratisch is. We, the people in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.