Column Bert Wagendorp

De boom kan ons redden, maar dan moeten wij eerst de boom redden

De kop boven een stuk van Maarten Keulemans in de Volkskrant van vrijdag luidde: ‘Extra bos kan opwarming aarde keren.’ De schop de grond in en even doorpakken met bomen planten, en we zitten zo weer op de broeikasuitstoot van voor de oorlog. Dat is heuglijk nieuws, dacht ik, tot ik me realiseerde dat het hier een theorie betrof en in mindere mate nieuws. Het nieuws was dat het kán, maar het is pas echt nieuws als het ook gebeurt.

Het onderzoek van de Zwitserse ecoloog Crowther waarop het stuk was gebaseerd volgde op een berekening van het internationaal klimaatpanel van de VN, het IPCC, uit 2017. Daar kwam uit dat er, om de opwarming onder de 1,5 graden te houden, wereldwijd zeker één miljard hectare bos bij moet komen. Crowther bestudeerde satellietfoto’s en kwam tot de conclusie dat die ruimte er ruimschoots is. Steeds meer zelfs, als je de recentelijk gekapte bossen meerekent.

De boom was al een tijdje terug in het centrum van de belangstelling. In 2016 was Het verborgen leven van bomen van de Duitse boswachter Peter Wohlleben een bestseller, waarna David Haskell in 2018 doorkwam met Het geheime leven van bomen. De man & en het hout van Lars Mytting, een ode aan de bijl, vormde even een terugslag, maar in 2017 schreef Annie Proulx de prachtroman Schorshuiden, een aanklacht tegen generaties bomenkappers op alle continenten die met nietsontziende hebzucht bossen te lijf gingen. Om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen aan het rijke bomenromansfront, bestelde ik vrijdag voor in de vakantie Tot in de hemel van Richard Powers, met een mooie boom op de cover.

De tijd dat bomenknuffelaars meewarig werden aangekeken is voorbij, prinses Irene bleek een voorloper. De boom is onze redder. Het Spaanse adagium dat een mens in zijn leven drie dingen staan te doen – kind krijgen, boek schrijven, boom planten – wordt inmiddels door veel mensen in acht genomen, en de joodse levensfilosofie ‘als overmorgen de wereld vergaat, plant ik morgen een boom’ komt ook vaak voorbij. De situatie is wel veranderd: morgen een boom planten om de ondergang van overmorgen te voorkómen.

Inmiddels kun je je vliegschaamte afkopen met een bijdrage aan de bosaanplant en je rijschaamte met een cent per liter extra aan de Shellpomp. Wanneer de een of andere gek heeft besloten dat vanwege het verkeer dient te worden overgegaan tot de kap van oude eiken duurt het tegenwoordig niet lang meer of er breekt een volksopstand uit – in de Achterhoek heeft dat gelukkig geleid tot het afblazen van de plannen om de eikenlaan tussen Groenlo en Ruurlo plat te gooien.

Vorige week zat ik met mijn geliefde in de koele schaduw van een eeuwenoude beuk in Brummen en voelde ik de kracht en de beschermende invloed van de boom aan den lijve. Ik wilde hem zelfs omhelzen, maar hij was veel te dik voor een ferme hug.

Er is, voor de bomen de klimaatcrisis kunnen afwenden, maar één probleem. De wereldwijde vernietiging van bossen gaat in een desastreus tempo verder. Donderdag kwam het nieuws naar buiten dat in Brazilië de kap in het Amazonegebied in één jaar tijd met 88 procent was toegenomen. Ook in Indonesië en de andere grote bosgebieden van de wereld gaat de motorzaag erin. Meestal voor de aanleg van immense soja- en palmolieplantages. Sinds 2001 is het totale bosareaal op de wereld met bijna tien procent afgenomen.

In Nederland beheren Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in totaal 365 duizend hectare bos. Hier sneuvelen bomen, jaarlijks tussen 1.500 en 3.500 hectare, vooral in het kader van ‘natuurontwikkeling’. Bossen moeten wijken voor heide en zandverstuivingen, ter verbetering van de biodiversiteit. Ons maakbaarheidsdenken is al menige boom noodlottig geworden; wij houden er niet van dat de natuur maar een beetje op eigen houtje aan het groeien slaat, zonder meerjarenplan en bijbehorende vergunning.

Je hebt dus de theorie van de reddende, en de praktijk van de verdwijnende bossen. Voor een houten brug over die enorme kloof heb je heel wat bomen nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden