InterviewTheoloog Samuel Lee

‘De Bijbel is een boek vol mystiek en mysterie’

Voor het eerst dit jaar wordt de Maand van de Bijbel gevierd. Theoloog des Vaderlands Samuel Lee wil ‘de Bijbel naar de straat brengen’ en dan graag gelezen met het hart, niet met het hoofd.

Theoloog des vaderlands Samuel Lee.Beeld Rebecca Fertinel

Samuel Lee noemt zichzelf graag ‘een reiziger in het leven en in het geloof’. En wie het levenspad van de voorganger van de Jesus Foundation Church in Amsterdam-Zuidoost bekijkt, kan niet anders concluderen dan dat hij een punt heeft. Jaren geleden streek Lee neer in Nederland vanuit een land in het Midden-Oosten dat hij nog altijd om ‘veiligheidsredenen’ liever niet wil noemen. Wel dat Jezus ooit zijn wereld op z’n kop zette, door tijdens zijn huwelijksreis aan de Spaanse Costa Brava op zijn hotelkamer te kloppen. En dat Lee zijn huidige voornaam Samuel te danken heeft aan die ene bidmiddag dat hij bladerde in de Bijbel. Hij kwam bij het verhaal van Samuels roeping door God. Dus Samuel werd zijn nieuwe voornaam.

Maar denk niet dat Lee een zweverig type is. Hij is verbonden aan de Vrije Universiteit en directeur van het Center for Theology of Migration aan de Faculteit Religie en Theologie. Bovendien is Lee sinds kort ook de Theoloog des Vaderlands, de eerste ambassadeur van de godgeleerdheid met een migratie-achtergrond.

En waar de meeste theologen op een wetenschappelijke manier bestuderen wat over God wordt gezegd, is Lee’s aanpak meer een sociale. Hij wil naar eigen zeggen ‘de theologie naar de straat brengen’. De nadruk moet niet op het brein liggen, maar op het hart. En uiteraard kan de Bijbel, die Lee ‘een van de pijlers van mijn geloof’ noemt, daar een rol in spelen.

Toch klinkt de 49-jarige theoloog nog tamelijk verrast als hij wordt benaderd om in het kader van de Maand de Bijbel zijn gedachten over een van de meest gelezen boeken ter wereld te geven. Nu wordt de Maand van de Bijbel (24 januari t/m 14 februari) dit jaar voor het eerst gehouden. De bedoeling is dat tijdens deze maand de Bijbel vaker gepakt en gelezen wordt en mensen en gelovigen in katholieke parochies en protestantse gemeenten aan het denken worden gezet over ‘het boek der boeken’.

Welke betekenis heeft de Bijbel nog in deze tijd van afnemend geloof en ontkerkelijking?

‘De Bijbel is een oud en prachtig boek. Helaas hebben we hier in het westen een soort systematisch boek van de Bijbel gemaakt met een begin en een einde, van Genesis tot Openbaringen. We hebben er allerlei theorieën omheen gebouwd. Maar feitelijk is de Bijbel een oosters boek. Een boek vol mystiek en mysterie. Eeuwen geleden geschreven en niet in onze post-moderne tijd. Als je op die manier de Bijbel leest, wordt het boeiend, haast poëtisch. 

‘Tegelijkertijd kun je er ook waarheden en antropologische ontwikkelingen uit halen. Neem het verhaal van Kaïn en Abel, over de eerste moord. Je kunt er morele conclusies uit trekken: hoe ga ik met de ander om, hoe ga ik met God om. Maar antropologisch kun je er ook een verhaal uit halen. Over de menselijke ontwikkeling, over de eeuwenoude strijd tussen de jager-verzamelaars en de boeren. De strijd tussen Kaïn en Abel was niet anders dan die tussen iemand die land had en iemand die geen land had.’

Dat vergt nogal ‘omdenken’. De Bijbel als een boek van dogma’s en morele wetmatigheden is plotseling een boek van verhalen.

‘Dogma’s creëren verscheuring, leiden tot verschillende kerken. Daarbij wordt de Bijbel vaak gebruikt als argument. Daar ben ik op tegen. Voor mij is de Bijbel, net als de kerk, een middel om dichter bij Jezus en dichter bij de mensen te komen. Waarom kunnen wij onze dogma’s, onze bijbelse interpretaties, niet even opzij zetten terwille van een ander? Nee, wij gaan ruziën met elkaar. Mogen vrouwen nog dominee worden? Moeten priesters zich aan het celibaat houden? We leven in de 21ste eeuw. Kunnen we niet een beetje loslaten? De Bijbel is er ook voor de dichters, voor de dromers, voor de mensen die van kunst houden.’

U heeft anders ooit gezegd dat de Bijbel ook gevaarlijk kan zijn.

‘Niet de Bijbel is gevaarlijk, maar degene die het leest kan er een gevaarlijke, zelfs dodelijke invulling aan geven. Met een beroep op de Bijbel kun je de onrechtvaardigste dingen doen. Hypocrisie en fundamentalisme legitimeren of de slavernij goedpraten. Maar als de Bijbel gelezen en gebruikt wordt door liefhebbende mensen, kan de Bijbel mensen ontwikkelen als Moeder Teresa, Martin Luther King of de paus.’

Feit blijft dat het nog een hele kluif is om de Bijbel te lezen. Volgens allerlei lesroosters ben je al snel één of twee jaar bezig om het hele boek te lezen. Hebben we toch geen tijd voor?

‘We leven inderdaad in een heel drukke tijd, alles moet snel, snel ,snel. Ik zeg daarom altijd tegen mensen: probeer in elk geval de vier Evangeliën van de Bijbel te lezen. Dat is al heel mooi. Als je de Bergrede, de woorden die Jezus uitsprak terwijl Hij op een berg was en die Hij tegen zijn leerlingen sprak, begrijpt en toepast in je leven, dan heb je al veel bereikt.’

Of je pakt, in overeenstemming met onze individualistische tijd, een van de bijzondere bijbel­edities, zoals de Vrouwenbijbel of de Groene Bijbel.

‘Mooi toch? Het laat zien dat we in een complexe wereld leven. Dat je telkens vanuit een andere bril de Bijbel kunt lezen. Kan dat tot snacken in de Bijbel leiden? Ja, maar als de Bijbel daarmee mensen dichter bij elkaar brengt, liefde, menselijkheid en goedheid oplevert, waarom niet?’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden