VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Baarle-Nassau

De Biergrens tussen België en Nederland is nog open

Om het Europese optreden tegen het virus enige luister bij te zetten bezoek ik het dorpje Baarle-Nassau. Het ligt in Brabant, maar het is ook België. Dat deel heet Baarle-Hertog. Wie er binnenrijdt, ziet daarom een bord met de tekst ‘Eén dorp, dertig enclaves, twee gemeenten, twee landen’.

Baarle is de afgelopen weken platgelopen door buitenlandse journalisten die kwamen vastleggen hoe hier midden in de Zeeman nu een rood-wit lint is gespannen. De Belgisch-Nederlandse grens loopt op de gekste plekken door dit dorp, en dus ook dwars door de Zeeman, ongeveer tussen het damesondergoed en de herenshirts. Omdat niet-levensmiddelenwinkels in België moesten sluiten, werden ook de herenshirts hier opeens verboden terrein.

Rutte noemt onze maatregelen een ‘intelligente lockdown’. De Belgen zien dit met hun strenge regels onder het motto ‘Blijf in uw kot’ kennelijk weer als een staaltje Hollandse arrogantie. Terwijl ik dit schrijf, roept Rutte de Belgen op thuis te blijven met Pasen en zijn de Belgen de grens bij het plaatsje Smeermaas aan het afsluiten, met betonblokken. Ook komen er extra controles bij Veldwezelt.

De voorzitter van ‘Toerisme Baarle’, Willem van Gool.

Het wordt nog komischer, maar om dat te kunnen zien, in tijden van – enfin, moet u eerst even de dertig enclaves van Baarle begrijpen. Hiervoor heb ik afgesproken met Willem van Gool, de voorzitter van ‘Toerisme Baarle’. Helaas is er nu helemaal geen toerisme in Baarle. Dit terwijl Willem zich de laatste tijd bijzonder heeft ingespannen om Baarle-Nassau en Baarle-Hertog met een ‘unique sellingpoint’ op de kaart te zetten.

‘Als smokkeldorp?’, vraag ik hoopvol, want dat klinkt zo romantisch. In Brabant wisten we vroeger tot in Eindhoven dat je voor goedkope sigaretten in Baarle-Nassau moest zijn. Nog steeds struikel je hier over de drank-, tabak- en vuurwerkwinkels.

Willem kijkt een beetje gepijnigd nu. Nee, nee, het unique sellingpoint heet inmiddels ‘grenzen’. Ja, grenzen zijn weer helemaal hot.

We lopen rond een grote tafel in het toerismebureau. Daarop is een luchtfoto van Baarle geprojecteerd. Een lappendeken, waarvan een deel in lichtgroen is afgedrukt: Belgisch Baarle-Hertog. Het grotere donkergroene geheel is Baarle-Nassau. Die lichtgroene stukken zijn samen 22 kleine Belgische enclaves, soms maar een weiland groot. Ín die Belgische enclaves liggen hier en daar ook weer Nederlandse enclaves, donkergroen, zeven stuks om precies te zijn. Die noemen ze nu modern ‘counterenclaves’. Deze zeven stukjes zijn dan weer Baarle-Nassau, als men mij nog kan volgen. En er is nog een dertigste Belgische enclave, maar die ligt net buiten het bereik van de foto.

Baarle: lappendeken met dertig enclaves.

‘Dértig enclaves in totaal’, zegt Willem trots. ‘En weet je hoeveel er in de hele wereld zijn?’

Geen flauw idee. Een paar honderd?

‘Vier-en-zes-tig!’ En daarvan bezit Baarle dus bijna de helft. Dertig grenzen in één dorp! Dit feit heeft Willem ertoe gezet ‘de strategie te wijzigen en ons te profileren als Wereldhoofdstad van de enclaves’.

Hoe de Wereldhoofdstad van de enclaves is ontstaan, is een lang verhaal dat teruggaat tot de 12de eeuw, toen de hertog van Brabant stukken land begon uit te lenen aan de heer van Breda. Maar waarom is deze bizarre toestand nooit opgeheven? ‘Er zijn vijftien pogingen gedaan’, zucht Willem. ‘Maar het is gewoon niet gelukt. Als in Baarle-Hertog een boom omvalt dan hebben ze daar in Baarle-Nassau nog steeds niets mee te maken.’

De Wereldhoofdstad van de enclaves telt slechts 8.600 inwoners in Baarle-Nassau en 2.600 in Baarle-Hertog. Niettemin heeft Baarle twee politiekorpsen en twee gemeenteraden, Belgisch en Nederlands. Vier keer per jaar vergaderen die samen over belangrijke grensoverschrijdende zaken, maar over het virus is dan weer niet gesproken (‘Het is een heel gedoe om bij elkaar te komen’).

Zodoende zitten de Belgische huizen in dit dorp nu potdicht tegen het virus en de Nederlandse niet. Tot op zekere hoogte dan, ontdek ik in drankwinkel ‘De Biergrens’, waar de Belgisch-Nederlandse grens ook dwars door de winkel loopt en op de vloer is geschilderd. De voordeur van de Biergrens ligt in België, waarmee de winkel onder Belgische regels valt. Op mijn vraag hoe deze winkel nu dan nog open kan zijn zegt de verkoopster: ‘Wij verkopen ook melk en water. In België ben je dan een levensmiddelenwinkel.’

Baarle wil niet meer smokkelen en rommelen, had Willem van Gool gezegd.

Ik lachte: ‘Jullie willen een lichtend voorbeeld zijn voor Europese integratie.’

Ja, zei Willem hoopvol. Zo kon je het wel stellen.

Landsgrens midden in drankwinkel de Biergrens, gewoon open.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden