Column De betrouwbare mannetjes

De Betrouwbare Mannetjes lazen het onderzoek naar de Nederlandse identiteit

De betrouwbare mannetjes

Woensdag publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau een grootschalig onderzoek naar de Nederlandse identiteit. Het onderzocht tot in detail wat Nederlanders bindt en verdeelt. Wat maakt Nederland zo ­Nederland? Het onderzoek, waaraan twee jaar is gewerkt en waarvoor vijfduizend mensen werden ondervraagd, telt maar liefst vijfhonderd pagina’s. Omdat de samenvatting ook al een kloeke 36 bladzijden beloopt, en het nou eenmaal typisch Nederlands is een mening te hebben zonder al te veel kennis van zaken, hebben wij het rapport voor u gelezen. Althans de samenvatting (een deel daarvan). Diagonaal. Scheelt u een hoop werk, voor ons een kleine moeite.

Nederland 

In kaart is gebracht wat ‘de Nederlander’ het meest typerend vindt voor de Nederlandse identiteit. Daarbij werd verreweg het vaakst genoemd ‘de Nederlandse taal’. Maar ook ‘de Nederlandse vlag’, ‘Nederlandse tradities’, ‘Nederlandse feestdagen’ en ‘het Nederlandse volkslied’ scoren hoog. Zolang het maar Nederlandse dingen zijn, zeg maar. ‘Het inwoneraantal van Nederland’ had bijvoorbeeld ook gekund. Of ­‘Nederlands weer’. Of ‘het land an sich’. Wat volgens de respondenten ook typisch Nederlands is, zijn molens, fietsen, Oranje (voetbal), Oranje (Koningshuis), ‘oranjegekte’, ‘de kleur oranje’, ‘oranje­gevoel’, bitterballen, dijken, boerenkool, water, koeien, en Johan Cruijff. Ogen dicht en opnoemen wat in je opkomt. Zwemmen in open water, haring, uitjes, zuur, Carlo en (vooral) Ron Boszhard, de eikenprocessierups, files, rekeningrijden, De Telegraaf, de podcast Het Land van Wierd Duk, Pim-Fortuynprijs, Jan Nagel, vrij associëren, De Slimste Mens, Philip Freriks, Maarten van Rossem. Pas.

Máxima

Wat overigens een onlosmakelijk onderdeel is van de Nederlandse identiteit is dat je, wanneer het over de Nederlandse identiteit gaat, je artikel, column, of tv-item begint met de verwijzing naar Máxima die twaalf jaar geleden al zei dat er niet zoiets bestaat als de Nederlandse identiteit. Ook helpt het om waar mogelijk Herman Pleij op te voeren.

Vrijheid

Bij de vraag naar wat het meest bijdraagt aan ons gevoel van verbondenheid werd, na ‘Nederlandse taal’, ‘onze vrijheid’ genoemd. Vrijheid komt in het rapport regelmatig terug. Nederlandse mensen houden, anders dan bijvoorbeeld andere identiteiten, enorm van vrijheid. Opvallend was verder dat ons slavernijverleden weinig werd genoemd, waarschijnlijk juist omdat wij zo bezig zijn met onze vrijheid.

Bedreigingen

De strijd om de grootste bedreiging voor de Nederlandse identiteit eindigde in een nipte (en wat ons betreft onterechte) overwinning voor ‘polarisatie’ ten koste van ‘de islam’. Onduidelijk bleef of polarisatie de hoge plaats van de islam veroorzaakt, of juist vice versa. Bedreigingen zelf werden niet genoemd als bedreiging, vermoedelijk omdat die de laatste jaren een nadrukkelijk plekje in de Nederlandse volksaard hebben bemachtigd.

Debat

In debatten en discussies lijkt Nederland vaak gepolariseerd, maar grote meningsverschillen zijn er alleen tussen de flanken, zegt Kim Putters van het SCP. ‘80 procent van de bevolking neemt gematigde standpunten in.’ En dat is grappig, omdat onze ­nationale politiek en de talkshowtafels verweven in een innige tango – sinds Carel Kraayenhof ook best een beetje Nederlands – ons toch al jaren een typisch ­Nederlandse polarisatie voorschotelen.

Paradox

En zo ligt er een onderzoek waarin het begrip ‘Nederlandse identiteit’ compleet is platgeslagen. Een onderzoek dat vooral aantoont dat het reuze meevalt met de tweedeling in de maatschappij, en dat er vermoedelijk nooit zou zijn gekomen zonder het spook van de o zo gepolariseerde samenleving en de geforceerde zoektocht naar wat ons dan in godsnaam nog bindt. Waarin eindelijk eens raad werd gezocht bij degene die zelden in beeld komt: de Nederlandse burger. Maakte hij zelf maar wat meer onderdeel uit van de Nederlandse identiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden