De arbeid zelf gaat meer tellen

Als mensen meer ruimte krijgen om hun werk in te richten naar hun eigen behoefte, zal de voorspelde krapte op de arbeidsmarkt straks helemaal geen probleem opleveren.

Tot die hoopvolle conclusie kwam een zaal vol belangstellenden op 17 februari tijdens het tweede debat van de Economische Agenda in Nijmegen. ‘We staan voor een revolutionaire verandering’, zo vatte hoogleraar arbeidsverhoudingen Ton Wilthagen onder luid applaus de discussie samen: ‘De arbeid zelf gaat meer tellen. Niet je verhouding tot je werkgever maar je verhouding tot je eigen werk staat straks centraal.’

Ruim negentig mensen waren afgereisd naar het Nijmeegse Lux om te discussiëren over een probleem dat met de snel stijgende werkloosheidscijfers opeens ver weg lijkt: het dreigende personeelstekort vanwege de vergrijzing. Maar de crisis verheelt niet dat de babyboomgeneratie straks massaal met pensioen gaat. Nieuwe generaties moeten dat opvangen, maar hoe? Aukje Nauta van Randstad HR Solutions wierp in haar inleiding een balletje op: ‘We moeten naar loopbaanadvies 2.0. De ruilrelatie tussen werkgever en werknemer moet evenwichtig zijn.’

Dat klinkt mooi, zei Jules Theeuwes, directeur van Stichting Economisch Onderzoek SEO, maar geldt dat ook voor 50-plussers, die met het klimmen der jaren in een ijzingwekkend tempo de arbeidsmarkt verlaten? Theeuwes: ‘Er moeten veel mensen werken tot hun 65e. Schuif die horizon naar achteren. Dan loont het voor werkgevers om te investeren in oudere werknemers. De overheid moet zeggen: laat je als 50-plusser niet opzij zetten, je telt nog gewoon mee.’

Welnee, vond Martin Pikaart, voorzitter van het AVV, vanuit de zaal. ‘Er is wel werk voor oudere werknemers. Maar ze krijgen geen baan omdat ze duur en inflexibel zijn. Het verschil tussen mensen met een vaste baan en met een flexcontract is te groot. Aan die structuren moet iets gebeuren.’

Rob Gründeman van TNO koos een andere benadering. ‘Meer mensen harder laten werken is geen oplossing, dan gaat de productiviteit omlaag en dat kunnen we ons niet permitteren. We moeten slimmer werken, niet harder; het werk opdelen voor lager en hoger personeel.’ Zijn collega Gu van Rhijn voegde daar aan toe: ‘Kijk of je het werk op een andere manier kunt inrichten, pas je processen aan voor nieuwe groepen werknemers, zoals vrouwen. Maak van je productieproces een kabbelend beekje, dan zijn mensen rustig aan het werk.’

In de zaal ging een stem op voor het aantrekken van kenniswerkers naar Nederland. Maar Ton Wilthagen wees op de afwijzende houding van Nederland jegens vreemdelingen in de afgelopen jaren. ‘Daar hebben we nu last van.’ We moeten de onzekerheid en de angst juist doorbreken met behulp van nieuwe arrangementen, vindt hij. ‘We hebben een levensloopregeling die niet leeft en niet loopt. Iedereen laten nablijven werkt niet. We moeten een manier vinden om het aantrekkelijk te maken om te blijven werken, deeltijdpensioen bijvoorbeeld. We moeten af van het idee dat werk iets naars is waar we zo snel mogelijk vanaf willen.’

Dit kwam hem op enthousiaste reacties uit de zaal te staan. ‘Hoe schaffen we de beperkende regels af?’wilde een vrouwelijke gemeenteambtenaar meteen weten. Ron Gründeman wist wel een oplossing: ‘Als je het werk in de gemeente afstemt op de werkelijke behoefte, krijg je vanzelf beter personeel. Kijk kritisch naar wat je wel en niet doet.’

Joep Brouwers van Brainport uit Eindhoven brak een lans voor regionale samenwerking. Werkgevers voelen hun verantwoordelijkheid voor de arbeidsmarkt wel degelijk, is zijn ervaring. Marian Kaljouw, voorzitter van de beroepsvereniging verplegenden en verzorgenden V & VN, haakte daar bij aan. In de zorg is de uitstroom van werknemers nu al groter dan de instroom, en dat terwijl onze behoefte aan zorg over tien jaar is verdubbeld. Vanuit de VS is het idee komen overwaaien om Magneetziekenhuizen te bouwen, die hun krachten bundelen om als een magneet arbeidskrachten aantrekken met personeelsbeleid dat het personeel bevalt. ‘De zorginstellingen staan in de rij’, vertelde ze.

Anja Jongbloed, bestuurder van FNV Bondgenoten, kreeg van gespreksleider Farid Tabarki het laatste woord. ‘Wat mij het meeste aanspreekt van wat ik hier hoor is de boodschap: ondersteun de kracht van de mensen zelf. Dat vergt een andere houding dan de bevoogding waar de vakbeweging vandaan komt. We moeten meer vertrouwen geven aan mensen die hun vak verstaan. Ik geloof meer in die lijn dan in sancties, maar, zo zeg ik eerlijk, daarin heeft FNV Bondgenoten nog een weg te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden