The Big Picture Activistenverleden

De anti-apartheidsbeweging van de jaren zeventig hoort in het rijtje zaken waarop ons land trots kan zijn

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Een poster voor een solidariteitsmeeting tegen apartheid in Zuid-Afrika uit 1977. Beeld Hollandse Hoogte / Roel Burgler

Moet ik als politiek ­product van de linkse jaren zeventig spijt hebben van mijn ­activistenverleden? Ik zou niet de enige zijn. Heel wat mensen hebben nadien het boetekleed aangetrokken, omdat zij in dat tijdperk van ideologische verdwazing foute regimes hebben ­verdedigd of dubieuze ismen aangehangen.

Ik werp de vraag op omdat het vandaag 25 jaar geleden is dat in Zuid-Afrika de eerste democratische verkiezingen sinds het einde van de apartheid werden gehouden. Daaraan heb ik een moleculair klein steentje bijgedragen met mijn lidmaatschap van het Zuid-Afrika Comité Zaanstad, een lokale tak van de Nederlandse anti-apartheidsbeweging.

Dat ‘spijt’ zou de indruk kunnen wekken dat het ZACZ zich verdienstelijk maakte door vestigingen in brand te steken van ondernemingen die zaken deden met Zuid-Afrika. Niets is minder waar.

We hielden collectes waarin van deur tot deur geld werd opgehaald voor klinieken van de bevrijdingsbeweging ANC en voor de Solomon Mahlangu Vrijheidsschool in Tanzania, waar het toekomstige kader van het vrije Zuid-Afrika in ballingschap werd opgeleid. In de toen nog rooie Zaan kon je voor zoiets tienduizenden guldens bijeenkrijgen.

We deelden buttons uit met het opschrift ‘Free Nelson Mandela’.

We organiseerden debatavonden waarop alle politieke partijen – van VVD tot CPN – spraken over hoe druk uit te oefenen op de regering van P.W. Botha.

Op zaterdag verspreidden we op de Zaandamse markt stencils waarin werd uitgelegd waarom het apartheidsbewind niet deugde.

Veel woorden hadden we daar niet voor nodig. Niets kon de dictatuur van een blanke minderheid rechtvaardigen. Mooi dus dat daar een eind aan kwam en dat de Zuid-Afrikaanse bevolking vanaf 1994 zelf haar regering kon kiezen. Democratie en menselijke waardigheid, daar ging het allemaal om.

Is Zuid-Afrika sindsdien de hemel op aarde geworden? Nee, natuurlijk niet. Problemen genoeg. Voor een deel hebben die te maken met het feit dat het ANC sinds 1994 alle verkiezingen met een absolute meerderheid heeft gewonnen. Macht corrumpeert als hij te lang niet wordt uitgedaagd, en zeker onder de vorig jaar voortijdig opgestapte president Jacob Zuma werd corruptie ’s lands grootste kwaal.

Ook op het respect voor de mensenrechten valt het nodige af te dingen. Human Rights Watch wijst in haar jaarrapport op het politiegeweld, op de ­behandeling van migranten, op de half miljoen ­gehandicapte kinderen die geen toegang hebben tot goed onderwijs.

Dat neemt niet weg dat Zuid-Afrika nog altijd een democratie is. Al 25 jaar neemt Freedom House het land op in de begeerlijke categorie ‘vrij’. De Zuid-Afrikaanse economie is na die van Nigeria de grootste van Afrika. Onder president en Nobelprijswinnaar Mandela kreeg het land een prachtige grondwet, waarin – niet eerder vertoond – ook de rechten van lhbti’ers worden gegarandeerd.

Dus spijt van van mijn activistenverleden? Integendeel. Niemand hoeft vanwege de strapatsen van Vladimir Poetin te betreuren indertijd sympathie te hebben gekoesterd voor de dissidenten in de Sovjet-Unie. Voor het democratische Zuid-Afrika geldt die logica a fortiori. De anti-apartheidsbeweging hoort wat mij betreft in het rijtje van zaken waarop ons land trots kan zijn, nog bóven de VOC-mentaliteit.

Daarom roep ik bij deze meteen maar op tot eerherstel voor de jaren zeventig. Net als destijds gaat ook met terugwerkende kracht de meeste aandacht uit naar de fanatiekste schreeuwers, maar in werkelijkheid waren de meeste adepten van het linkse ­levensgevoel net zulke brave modelburgers als de collectanten van het Zuid-Afrika Comité Zaanstad.

Over elf dagen gaan de Zuid-Afrikanen weer naar de stembus. Het zou mooi zijn als de oppositie erin slaagt de 62 procent van het ANC terug te brengen tot onder de 50. Zuma’s opvolger Cyril Ramaphosa heeft de oorlog verklaard aan de corruptie, maar veel zoden heeft dat nog niet aan de dijk gezet. Hoe dan ook, het volk beslist. Amandla!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden