VERSLAGGEVERSCOLUMNTOINE HEIJMANS

De anderhalvemetertrein is een illusie

-Beeld -

Het is misdadig om nu nog met de trein te reizen, zoveel wordt eraan gedaan om het tegen te houden, en toch rijden de treinen. Keurig koop ik een dagkaart maar een geldig vervoersbewijs is niet genoeg: er moet ook een geldige reden van reizen zijn en de mijne is discutabel.

‘Die trein is niet bedoeld voor allemaal leuke tripjes’, zei de premier, en ik weet niet of dit een leuk tripje is. Niemand controleert gelukkig - de conducteur ziet de zwartrijders zitten maar kan er vanwege de viruscrisis niets tegen uitrichten. Ze maken misbruik, zeg ik, en hij zegt terug: ‘ik zou hetzelfde doen’.

Vier mondkapjes tref ik tijdens negen uur treinen – allemaal buitenlanders. Nog twee weken en ze zijn verplicht. De gemakswinkel op Rotterdam Centraal biedt tien stuks voor tien euro, premium quality van het merk Xssive uit Dongguan – zie het als steun aan de lokale ondernemer.

Beangstigende leegte, Amsterdam Centraal Station.Beeld Toine Heijmans

Twee weken nog en alle treinen rijden weer: een versoepeling die gelijk op gaat met het vrijheidsgevoel dat zich meester maakt van het land. Sociaal afstand houden blijft de regel, en dat is hier godsonmogelijk. Nu al: de bovenverdieping van de dubbeldekker Breda-Den Bosch vervoert vier passagiers, en zelfs dan is virusvrij uitstappen mentale en fysieke acrobatiek. We wurmen ons sorry-sorry-sorry langs de trap naar beneden, in de armen van de anderen die sorry-sorry-sorry wachten op het perron. Dat zijn er vijf.

Rondje Nederland: Amsterdam, Rotterdam, Breda, Tilburg, Den Bosch, Oss, Nijmegen, Zwolle, Amersfoort, Utrecht, Amsterdam. Wonderschone stations die vrijwel ongebruikt dienst staan te doen, gestold in de tijd, als monumenten waarvan niemand meer weet waarvoor ze werden opgericht. De leegte is beangstigend. Alle leven is uit de bloedeloos lange gangen getrokken, en over verlaten perrons waait alleen de geautomatiseerde mededeling weg te blijven van elkaar. We doen het samen, anders volgt een boete.

Vijf tegels afstand, Nijmegen Centraal Station.Beeld Toine Heijmans

Het plaveisel van perron 1a, Nijmegen Centraal, is beplakt met alarmgele stickers: vijf tegels afstand te houden. Maar is dat in de breedte of in de lengte, en wie heeft ogen genoeg om al die tegels te tellen, voor, achter, links, rechts, en geldt dit ook diagonaal?

Oneindig waaieren de rangeerterreinen uit, kilometers rails, splitsend en weer samenvallend, het is van een grootse nutteloosheid. De ondraaglijke leegheid van een land dat leeft van de drukte, dat elke vierkante millimeter voorziet van een bestemming. Uitgestorven treinen van nergens naar niks, langs hoofdkantoren zonder reden van bestaan.

Twee mannen branden onkruid weg op station Breukelen. Een vliegvisser stapt uit, een wegwerker stapt in. Graffiti snelt de stad vooruit en dan gloren de torens van Rotterdam, de eenzaamheid van dat station, een onbenutte kathedraal. Voorzichtig daal ik met de anderen, tien hooguit, de centrale hal in en zie de eerste tekenen van de nieuwe tijd: eenrichtingsverkeer op de trappen en niemand houdt zich eraan. Twee machinisten in het geel zijn blij dat ze weer gaan rijden. Wat mondkapjes betreft regelt het bedrijf e-learning.

Alles houdt z’n adem in.

Eenrichtingsverkeer, Rotterdam Centraal Station.Beeld Toine Heijmans

Het verschil tussen leeg en vol is hooguit twintig mensen. De lege trein is schijn, de werkelijkheid is dat dit spoorsysteem, net als het land, alleen nog van drukte kan bestaan. De anderhalvemetertrein is een illusie.

Het drukste baanvak is dat tussen Den Bosch en Oss – moet je zien als straks de mbo’s weer open gaan. Conducteurs Wilma en Ronald zien de drukte toenemen: van tien naar twintig naar dertig procent, ook gewoon ’s avonds met een biertje in de hand, ‘die gaan’, zegt Ronald, ‘dus echt niet naar hun vitale werkzaamheden’.

Het is de bedoeling dat alleen de raamplaatsen van de sprinter bezet worden, maar wat moeten ze dan met het balkon? Afstand houden is ‘bijna niet te doen’, zegt Ronald, die in zijn 28 dienstjaren het aantal conducteurs op post Den Bosch zag groeien van twaalf naar zeventig. ‘Het wordt moeilijk’, zegt Wilma, die jarenlang werkte in India, als je het over drukte hebt. ‘Laten we hopen’, zegt Ronald, ‘dat het mondkapje een hoop mensen afschrikt’.

Want dat is natuurlijk de reden om ze verplicht te stellen.

Alleen raamplaats, Utrecht Centraal Station.Beeld Toine Heijmans

Het is aan de conducteurs om te bepalen of een trein vol is, daar heeft het bedrijf geen richtlijnen voor, althans niet wat ze is verteld. ‘Maarja’, zegt Ronald, ‘als je een treindienst opheft moeten de mensen met de volgende mee. De kans is dus klein dat ik ‘m laat staan.’

Wilma: ‘Mijn dochter werkt voor een uitzendbureau, daar zeggen ze al: jullie mogen weer met de trein hoor.’ En carpoolen is trouwens ook nog steeds strafbaar.

‘Het zijn rare dagen’, zegt Ronald, ‘en dat al acht weken’, zegt Wilma.

En het wordt alleen maar raarder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden