Column Heleen Mees

De Amerikaanse democratie is springlevend, misschien wel dankzij Trump

De biënnale van het Whitney Museum in New York is een goede barometer voor de politieke stemming in de Verenigde Staten, althans het links-­liberale gedeelte ervan. De kunstcriticus van The New Yorker, Peter Schjeldahl, voorspelde twee jaar geleden dat de volgende Whitney biënnale in het teken van drama zou staan. Dat was drie maanden na de inauguratie van president Trump. Ook de kunstrecensent van The New York Times, Holland Cotter, had dit keer een grote Occupy Wall Street-achtige tentoonstelling verwacht en daar kennelijk ook op gehoopt.

In plaats van drama is de kunst in de Whitney biënnale ambachtelijk en persoonlijk, optimistisch en zelfbewust. De tentoonstelling is inclusiever dan ooit tevoren: de 75 deelnemende kunstenaars komen onder meer uit Canada, Puerto Rico, Afrika en Azië. Driekwart van de artiesten is jonger dan 40, en twintig van hen zijn jonger dan 33. Zo’n etnische en gendermix was tien jaar geleden nog ondenkbaar geweest. De kunstwerken getuigen van al die verschillende identiteiten zonder ze als vuurwapen te gebruiken. Het politiek engagement is wel aanwezig maar ligt er niet met dikke klodders opgesmeerd.

Hetzelfde zagen we vorige week bij de Democratische debatten in de Amerikaanse voorverkiezingen, waarbij twee avonden achter elkaar tien ­tegenstanders de degens met elkaar kruisten. Ook daar was een mix van ras, gender, leeftijd en seksuele geaardheid die tien jaar geleden nog onvoorstelbaar was. Er waren vijf vrouwen (Elizabeth Warren, Kirsten Gillibrand, Amy Klobuchar, Marianne Williamson en Kamala Harris), twee Afro-Amerikanen (Cory Booker en Kamala Harris), een latino (Julián Castro), een Aziaat (Andrew Yang), en een openlijk homoseksuele kandidaat (Pete Buttigieg) met als gevolg dat heteroseksuele witte mannen bijna in de minderheid waren.

Terwijl Joe Biden en Bernie Sanders ronduit zwak oogden, stalen Harris, Warren, Booker, Castro en Buttigieg de show. Geen van hen behoort tot de standaardbevolking. Zoals Simon Schama afgelopen weekend schreef in The Financial Times: Als Vladimir Poetin de Democratische debatten heeft gezien dan zal dat zelfs diens cynische overtuiging dat de liberale democratie zijn langste tijd heeft gehad hebben doen wankelen.

Kamala Harris veegde de vloer aan met Joe Biden. Biden had zich als jonge senator van Delaware verzet tegen het zogenoemde busing, dat is de praktijk om scholieren te vervoeren naar basisscholen in verschillende buurten om rassenscheiding aan te pakken. Maar Harris, wier vader Jamaicaan is en moeder Tamil-Indiaas, had juist geprofiteerd van het feit dat ze behoorde tot de tweede klas die elke dag met de bus naar een witte basisschool in Berkeley was gebracht.

Hoewel onderzoek uitwijst dat scholieren baat hebben bij de desegregatie van de scholen, is busing hoogst controversieel, dankzij het vooral bittere verzet van witte ouders die het publieke debat bepalen. Dat weerhield Harris er niet van na afloop van het debat haar steun voor busing te herhalen. De scholen in de VS zijn tegenwoordig zo mogelijk nog gesegregeerder dan toen zij naar school ging en Harris zegt er alles aan te willen doen om de integratie te bevorderen.

Volgens talkshowhost Joe Scarborough waren de debatten vorige week een ramp voor de Democraten en garanderen de links-liberale standpunten van de kandidaten een overwinning voor Trump in 2020. Maar het was juist Hillary Clinton die in 2016 de tijdgeest niet aanvoelde door op veilig te spelen, niet alleen met haar standpunten, maar ook met haar keuze voor Tim Kaine als running mate.

Er is geen reden om aan te nemen dat witte, laagopgeleide mannen in 2020 plotseling op een Democratische kandidaat gaan stemmen. Op de verkiezingsrally’s van Trump is zijn aanhang nog net zo gepassioneerd als vier jaar geleden. You can’t beat Trump at his own game. Maar Clinton verloor niet alleen omdat laagopgeleide witte Amerikanen en masse op Trump stemden, maar net zo goed doordat de opkomst onder zwarte mannen lager was dan vier jaar eerder en een iets kleiner percentage van de latino’s en zwarten op Clinton stemden en niet op Obama.

De Whitney biënnale en de Democratische debatten laten zien dat de sociale veranderingen in de VS zich in rap tempo voltrekken ondanks Donald Trump of misschien wel dankzij hem. Het is nu eenmaal makkelijker om jezelf te definiëren tegenover een vijand dan een bondgenoot. Anders dan velen vreesden, is de Amerikaanse democratie springlevend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden