Column Heleen Mees

De allerrijksten willen wel geven, maar het liefst aan goede doelen die hun ijdelheid strelen

Terwijl de brandweer in Parijs nog bezig was de vlammen te doven die de avond ervoor de toren van de Notre-Dame hadden verslonden, zegde François-Henri Pinault, de op een na rijkste man van Frankrijk, 100 miljoen euro toe voor de wederopbouw van de kathedraal. Dat kon de rijkste man van Frankrijk en aartsrivaal Bernard Arnault niet op zich laten zitten. Binnen enkele uren overtroefde hij Pinault met een gift van 200 miljoen euro. En dat was nog maar het begin. Binnen twee etmalen was bijna een miljard euro toegezegd voor de restauratie van de Notre-Dame.

Pinault en Arnault hebben beide hun fortuin verdiend in de wereld van de luxegoederen. Arnault (met een geschat vermogen van 94 miljard dollar) is de eigenaar van het LVMH-imperium met topmerken als Moët Chandon, Louis Vuitton, en Christian Dior. Pinault (met een geschat vermogen van 34 miljard dollar) staat aan het hoofd van het Kering concern met modehuizen als Gucci, Balenciaga en Bottega Veneta. Sinds China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie zijn de winsten van beide modeconglomeraten geëxplodeerd.

De megadonaties van Pinault en Arnault zijn illustratief voor een groter probleem. Minder dan 1 procent van de wereldbevolking bezit 48 procent van de rijkdom op aarde. Deze global elite wil wel geld aan goede doelen geven, maar dan het liefst aan goede doelen die hun ijdelheid strelen. Het Museum of Modern Art (MoMA) in New York ontving dit jaar een donatie van 200 miljoen dollar van de Rockefeller Foundation en een donatie van 100 miljoen dollar van miljardair David Geffen. Het museum barst letterlijk van het geld.

Het is in de geest van Andrew Carnegie, de Amerikaanse industrieel uit de negentiende eeuw die met staal een vermogen vergaarde waar dat van Jeff Bezos bij verbleekt. Carnegie vond dat mensen zo agressief mogelijk naar rijkdom moeten streven en die rijkdom vervolgens teruggeven via filantropie. Maar volgens Anand Giridharadas, schrijver van Winners Take All – The Elite Charade of Changing the World (2018), zijn de global elite de hedendaagse slavenhouders. Ze doen weliswaar aan filantropie maar op een manier die uiteindelijk hun eigen belangen bevordert en de status quo versterkt.

Neem bijvoorbeeld de Sackler familie. Die hield een slordige 13 miljard dollar over aan de verkoop van onder meer Oxycontin, de pijnstiller die verantwoordelijk wordt gehouden voor de verslavingsepidemie die in de VS al 400 duizend slachtoffers heeft geëist. Maar de Sackler familie is een grote weldoener van kunstinstellingen. De naam prijkt onder meer op het Metropolitan Museum of Art, het Guggenheim Museum in New York en het Louvre. Binnen de elite werken donaties aan kunstinstellingen, anders dan hulp aan bijvoorbeeld kansarme jongeren, statusverhogend. In het geval van de Sackler familie is het regelrechte reputation laundering.

Niet iedere rijkaard heeft zijn vermogen op even roofzuchtige wijze vergaard als de Sackler familie. Maar de meesten gebruiken wel agressieve belastingconstructies om zo min mogelijk belasting af te dragen. Bernard Arnault vroeg in 2012 zelfs het Belgisch staatsburgerschap aan uit protest tegen het plan van president François Hollande om het toptarief in de inkomstenbelasting te verhogen tot 75 procent (België wees het verzoek af). Je kunt het de gele hesjes die afgelopen weekend in Parijs aan het demonstreren waren dus niet kwalijk nemen dat ze niet onder de indruk zijn van de vrijgevigheid van Arnault.

Afgelopen januari werd computermagnaat Michael Dell in Davos gevraagd wat hij vond van de suggestie van het net aangetreden Amerikaanse congreslid Alexandra Ocasio Cortez om 70 procent belasting te heffen op inkomsten van meer dan 10 miljoen dollar per jaar. De vraag leidde tot buldergelach in de zaal. Michael Dell, die met 28 miljard dollar op de 39ste plaats staat in de Forbes-lijst met rijkste mensen, antwoordde dat hij en zijn vrouw een stichting hadden opgericht om aan goede doelen te geven: ‘Ik denk dat ik beter in staat ben om dat geld te besteden dan de overheid’. 

Maar wat de miljardairs niet kunnen is inkomens herverdelen. Dat kan alleen de staat door van mensen als Michael Dell, François-Henri Pinault en Bernard Arnault meer belasting te heffen en die in de vorm van belastingverlaging of betere voorzieningen terug te geven aan de lagere en middeninkomens. Dat zou de ijdele Michael Dell toch zelf ook moeten kunnen bedenken? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.