De aanpak van de klimaatcrisis moet radicaal zijn

Het voorkomen van de rampen die samenhangen met de klimaatcrisis is bij uitstek een politieke taak.

Naomi Klein, 2010.Beeld REUTERS

Toine Janssen verwijt Naomi Klein dat ze met This Changes Everything de politiek een non-politiek doel oplegt: het redden van de planeet. Er valt inderdaad van alles aan te merken op Klein en haar oproep om de klimaatcrisis revolutionair aan te pakken. Bijvoorbeeld dat er aan zo'n drastische aanpak haken en ogen zitten, hetgeen ook Janssen betoogt. Of dat 'No Logo'-Naomi na jaren activisme tegen mondiaal kapitalisme wat laat is met haar ontdekking van het klimaatprobleem. Desnoods dat het een tikkeltje hypocriet oogt wanneer je voor je pleidooi tegen de broeikas de wereld afvliegt.

Het punt is echter niet Kleins persoonlijkheid, hoezeer zij die ook zelf inzet voor De Grote Zaak. De crux is zelfs niet Janssens op zich terechte terughoudendheid tegenover een 'totale maatschappelijke omwenteling'. De kern en de verdienste van haar boek liggen in Kleins analyse dat de klimaatcrisis al voor een dergelijke omwenteling zorgt, maar dan ten kwade, en dat daarom het aanpakken van die crisis eveneens radicaal zal moeten zijn.

Naomi Klein neemt simpelweg de woorden van Machiavelli serieus, die vijfhonderd jaar geleden uitstel van politieke actie vergeleek met het negeren van de tering: 'De dokters zeggen dat deze ziekte in het begin gemakkelijk te genezen en moeilijk te constateren valt; maar dat ze na verloop van tijd, wanneer men haar niet meteen in de beginfase onderkend en behandeld heeft, gemakkelijk te constateren en moeilijk te genezen is.'

Remko van Broekhoven.Beeld Antonia Hrastar

'Klimaatrechtvaardigheid'

In dat licht vind ik Janssens uitspraak dat het redden van de planeet 'een non-politiek doel' is, curieus. Politiek, schrijft hij, is een middel 'om het besturen van een samenleving mogelijk te maken. Om rekening te houden met uiteenlopende belangen en conflicten te voorkomen'. Wat hij daarmee echter uit de weg gaat, en wat Klein wél onder ogen ziet, is dat het besturen van onze samenlevingen onmogelijk wordt gemaakt wanneer de klimaatcrisis voortduurt.

Deze crisis veroorzaakt immers zowel incidentele rampen als structureel schaarste, honger, oorlogen en vluchtelingenstromen. Van bestuurders mag je dan verwachten dat ze hun burgers voorgaan in het waar mogelijk voorkomen van deze problemen; en als de problemen onvermijdelijk blijken, in elk geval de lasten ervan eerlijk verdelen. Dit is geen 'non-politiek', maar precies waar politiek om draait. Of althans om zou moeten draaien, veeleer dan om 'de persoon achter de politicus' of de decimalen na de komma van een decadente economie.

We zouden kunnen stellen dat 'klimaatrechtvaardigheid', zoals Klein het noemt, juist rekening houdt met uiteenlopende belangen en zo conflicten voorkomt. En dat ze dus ook op die manier voldoet aan Janssens opvatting van politiek. Dat zou echter te lief en naïef zijn geredeneerd. Wat Naomi Klein poneert, is dat een oplossing van het klimaatprobleem kosten met zich meebrengt en belangen raakt. Om het aan te pakken, zullen de meest verwoestende takken van de industrie hun werk dienen te staken. Dat zal ondanks de alternatieven van een milieuvriendelijke economie niet altijd win-winopties opleveren.

Democratisch en vreedzaam

Ook mag je van de rijksten verwachten dat ze in proportie tot hun rijkdom bijdragen aan een 'economie van het genoeg', niet op de laatste plaats omdat zij tot nog toe buitenproportioneel hebben bijgedragen aan milieuvernietiging en er met hun overconsumptie het meest van hebben geprofiteerd. Niet alle conflicten worden dus voorkomen, sommige zullen juist ontstaan of althans worden blootgelegd en gepolitiseerd. Zoals de kloof tussen wie de natuur wenst te blijven vernietigen en wie niet langer bereid is dit te doen.

De kunst van klimaatactie wordt om haar niet alleen revolutionair, maar ook democratisch en vreedzaam te laten zijn. Dat wordt nog a hell of a job. Maar ook dát is politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden