Column Heleen Mees

Dat zoveel mensen met een arbeidshandicap thuis zitten, is niet beschaafd maar asociaal

'Het dreigende einde van de verzorgingsstaat’ zo luidde een onheilspellende kop afgelopen zaterdag in deze krant. ‘De arbeidsgehandicapten zijn nu als laatsten aan de beurt’ deed de voorpagina er nog een schepje bovenop. Maar is het kabinetsvoorstel werkelijk zo asociaal als de auteurs, Gijs Herderscheê en Sheila Sitalsing, het willen doen voorkomen? Het is niet de eerste keer dat de overheid door een korting op de arbeidskosten mensen die anders moeilijk aan het werk kunnen komen een handje probeert te helpen.

Het probleem is namelijk niet gelegen in de mensen die een arbeidshandicap hebben, maar in de belachelijk hoge loonkosten in Nederland die het mensen met een beperking vrijwel onmogelijk maken werk te vinden. Die hoge loonkosten zijn er bovendien debet aan dat Nederland zoveel arbeidsgehandicapten telt. Want voor iedereen die niet goed mee kan komen, wordt in Nederland een arbeidsongeschiktheidsuitkering gerommeld. De vakbonden en werkgeversorganisaties werkten daar in de jaren tachtig zo hartstochtelijk aan mee dat wijlen premier Lubbers begin jaren negentig verzuchtte dat Nederland ziek was.

Lubbers dreigde destijds op te stappen als het aantal WAO’ers boven de 1 miljoen uit zou komen. De ingreep die het kabinet-Lubbers-Kok vervolgens deed in de WAO bleek inderdaad een effectieve manier om de aanwas in de WAO te stoppen. Lubbers hoefde niet af te treden. Doordat werkgevers het eerste jaar ziekteverlof zelf moesten betalen en bovendien verantwoordelijk werden gemaakt voor de kosten van re-integratie, was het niet langer aantrekkelijk om overtallige werknemers massaal in de WAO te dumpen.

Maar het lek in de WAO was nog niet gedicht, of er deed zich een enorme toeloop voor bij de arbeidsongeschiktheidsverzekering voor jonggehandicapten. In 2016 ontving een kwart miljoen mensen een uitkering voor jonggehandicapten. Samen met de andere uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid gaat het om meer dan 1,8 miljoen arbeidsgehandicapten. Omdat alleen van mensen die tot de potentiële beroepsbevolking behoren wordt bijgehouden of ze al dan niet arbeidsgeschikt zijn, dus mensen van 15-65, en de potentiële beroepsbevolking 12 miljoen mensen telt, is maar liefst 15 procent van de potentiële beroepsbevolking arbeidsgehandicapt.

Zo ziek is Nederland.

Het gemiddelde in OESO-landen is 6 procent. Weliswaar werkt in Nederland eenderde van de mensen met een arbeidshandicap, maar in andere OESO-landen is dat bijna de helft. Dus ook daar scoren we slecht. En je kunt het als een teken van beschaving zien dat zoveel mensen met een arbeidshandicap thuis zitten, zoals Herderscheê en Sitalsing doen, maar ik vind het asociaal.

In de tijd dat Lubbers de noodklok luidde over het aantal WAO’ers, zond de Nederlandse televisie de serie L.A. Law uit. Daarin was een niet onbelangrijke rol weggelegd voor Benny Stulwicz, de postkamermedewerker met een verstandelijke beperking. Ik kon indertijd niet geloven dat iemand met een verstandelijke beperking bij een chic advocatenkantoor zou werken, net zoals ik niet kon geloven dat de wc-deuren in Amerika pas ter hoogte van je knieën beginnen. Maar toen ik in 2000 op het hoofdkantoor van Ernst & Young in New York ging werken, bleek het daar precies zo te zijn.

Doordat de minimumloonkosten in Nederland inclusief alle werkgevers­lasten de hoogste ter wereld zijn, moet alles zo efficiënt mogelijk gebeuren. Dat maakt het voor veel mensen die net niet helemaal standaard zijn lastig om een baan te vinden. Dat verklaart ook het hoge percentage mensen met een arbeidshandicap. De beste oplossing zou zijn om de arbeidskosten aan de onderkant over de gehele linie te verlagen. Jammer genoeg is er geen politicus in Den Haag te vinden die zijn vingers daaraan wil branden.

Een andere mogelijkheid is om de Melkert-banen weer in te voeren. Dat heeft ongeveer hetzelfde effect als de loondispensatie die dit kabinet voorstaat, maar oogt veel aardiger. Bij een Melkert-baan krijgt de werkgever een loonkostensubsidie in plaats van dat de werknemer naar de so­ciale dienst moet voor een aanvulling op zijn of haar inkomen. Overigens moet over dat laatste niet te dramatisch worden gedaan. In Amerika krijgen alle laagbetaalden een toeslag van de overheid op hun inkomen, de zogenoemde Earned Income Tax Credit. Dat is niet asociaal, maar juist een goede manier om zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.