Column Max Pam

Dat vakbond FNV zijn eigen mensen moet ontslaan, moet voelen als de ultieme vernedering

Links heeft het zwaar, schreef ik vorige week naar aanleiding van de verkiezingsuitslag. Een paar ­dagen later maakt deze krant ­bekend dat de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) vierhonderd man op straat gaat zetten. Het ledental zakt gestaag en vergrijst, waarbij komt dat gepensioneerden ook nog eens minder contributie betalen. Het ziet ernaar uit dat het ledenaantal voor het eerst sinds 1976, toen de FNV uit een fusie ontstond, minder dan een miljoen leden zal tellen.

Mijn familie is opgegroeid met de NVV, de voorloper van de FNV, die in 1906 werd opgericht. Tegenwoordig denk je bij NVV aan de ­Nederlandse Vereniging voor ­Veganisme, maar in de eerste helft van de 20ste eeuw stond het voor: ­Nederlands Verbond voor Vak­verenigingen. De eerste voorzitter was Henri Polak, mijn grootvader is nog enige tijd zijn secretaris ­geweest. Opa heeft de arbeiders toegesproken en stakingen georganiseerd. Ik heb nog een foto van hem in Leninpose. Ook mijn vader heeft zich in vakbondskringen bewogen. Hij was bevriend met Koos Vorrink, leider van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC), met wie hij in mei 1940 tevergeefs heeft geprobeerd naar Engeland te vluchten.

Na de oorlog is binnen onze ­familie de band met de vakbeweging verwaterd, maar ik word nog altijd ontroerd door het woord ‘vakbond’. Vrijwel niemand ­gebruikt nog het woord ‘vak’ in de betekenis van beroep of ambacht, maar vakbonden en vakbewegingen bestaan nog steeds. Welke ­ouder zegt nog: ‘Ga jij eerst maar eens een vak leren!’ Ik herinner me een discussie met mijn vader over de vraag of een journalist lid moest zijn van een vakbond. Wij kwamen allebei tot de conclusie dat een journalist nergens lid van moest zijn, niet van een vakbond, niet van een politieke partij en niet eens van een biljartclub. Dat was het einde van de verzuiling, mensen gingen zelf nadenken en hun standpunt bepalen. Voor het eerst in de geschiedenis hadden zij voor die onafhankelijkheid ook de ­financiële middelen. De werkelijke democratie was begonnen – dachten we.

Mijn grootvader en vader hebben stakingen meegemaakt die weken duurden en waarbij de ­stakers van de vakbond een uit­kering kregen uit de stakingskas. ­Stakingsbrekers werden nauw­keurig in de gaten gehouden en als klassenverraders behandeld. Solidariteit was geen woord als ‘uitdaging’ of ‘verbijsterend’, maar bezat werkelijke inhoud. De staking duurde voort tot de vakbond bijna failliet was.

Anders dan in Frankrijk is de ­stakingsbereidheid in Nederland geïmplodeerd. Wat voor stakingen heb ik nou eigenlijk meegemaakt? Verkeersleiders en piloten schijnen in Nederland wel eens een werkonderbreking te houden. Gisteren heeft toevallig de avondploeg van radiatorenfabrikant ­Vasco in Dilsen-Stokkem het werk voor 22 uur neergelegd. Werk dreigt naar Polen te gaan. En o ja, vorig jaar werd in Nederland een landelijke staking van het openbaar vervoer georganiseerd. Weinig van gemerkt, de vakbeweging had er alles aan gedaan het ongemak voor de reizigers zo klein mogelijk te houden. Wij zijn een door en door braaf land.

Wie herinnert zich nog de omroepstaking van 2005? Medewerkers van de Vara staakten tegen de kaalslag bij de publieke omroep, die programma’s wilde wegbezuinigen. In De Wereld Draait Door legde Matthijs van Nieuwkerk pontificaal het werk neer. Rechtstreeks richtte hij zich tot het publiek met de mededeling dat hij het bijltje er voor deze ene keer bij neergooide. De camera’s bleven doorlopen, maar meer dan wat beelden van een verdwaasd studiopubliek ­waren niet te zien. Bent u die staking vergeten? Goed mogelijk, want ik geloof niet dat het veel heeft uitgemaakt. Je zou vandaag zo weer tegen die kaalslag bij de omroep kunnen staken.

Overigens werd die staking uitgeroepen niet eens zo lang nadat de Vara onder leiding van de toenmalige baas Vera Keur had laten weten in zee te willen gaan met SBS. Ook niets van terechtgekomen en alleen nog terug te vinden in de geschiedenisboekjes. Tegenwoordig is SBS6 eigendom van magnaat John de Mol. Jammer dat wij nooit zullen weten hoe het ­medialandschap er had uitgezien als Vera Keur destijds haar zin had gekregen.

De vakbond NVV, de Vara en de PvdA waren decennialang met elkaar verknoopt. Links is weer op zoek naar ‘het grote verhaal’, want het grote verhaal van de internationale solidariteit tussen arbeiders heeft zijn aantrekkingskracht totaal verloren en een ander groot verhaal doemt voorlopig niet op. Momenteel zijn er ongeveer net zoveel FNV-leden als zzp’ers. De laatste groep is vooral solidair met zichzelf, misschien niet eens uit onwil maar veeleer uit noodzaak. De vakbond als de werkgever die zijn eigen werknemers moet ontslaan, dat moet voelen als de ultieme vernedering.

Erger dan de arts, die er maar niet in slaagt zijn eigen griepje te genezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden