Opinie op het tweede gezicht

Dat Jarosław Kaczyński anders is dan zomaar een stille Piotr uit Stalowa Wola, zie je aan de blik in zijn ogen

Jarosław Kaczyński. Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: PiS-leider Jarosław Kaczyński, afgelopen zondag goed voor 43,6 procent, gaat het niet om zichzelf maar om de Polen, althans de goede helft van de Polen.

Je hebt machthebbers die overkomen als machthebbers; ze hebben een imposant postuur, een grote mond, een sliert ex-vrouwen en minnaressen en ze eisen constant de aandacht op. De man die in Polen machtiger is geworden dan wie ook na 1989, is zo ver van dit type verwijderd als maar kan. Deze kleine bolle man lijkt rechtstreeks afkomstig uit een parochievergadering in een Poolse provinciestad, waar hij verlegen boven zijn koffiekopje heeft zitten zwijgen. Spreken doet hij bij voorkeur buiten het licht van de schijnwerpers. De enige vrouw die hem ooit officieel vergezelde, was zijn oude moeder die hij tot haar dood verzorgde.

Ach, je vindt ze in elke Oost-Europese provinciestad, die stille vrijgezellen over wie sommige buren fluisteren dat ze nooit op vrouwen vielen. Dat Jarosław Kaczyński anders is dan zomaar een stille Piotr uit Stalowa Wola, zie je aan de blik in zijn ogen. Die blik heeft iets van die van een mysticus, maar dan niet zo’n mysticus die vindt dat alles kan en mag en mensen overal hetzelfde zijn. Deze man gelooft in de ziel en de lotsbestemming van volkeren.

In zijn ogen staat de tragiek van de Poolse geschiedenis. Zijn vader was in het Poolse verzet ooggetuige van nazi-misdaden. Samen met zijn tweelingbroer Lech groeide hij op in een Polen dat werd verfomfaaid door de Sovjet-Unie. Samen met Lech begon hij in 1989 aan een lange politieke strijd om deze historische pervertering ongedaan te maken. Samen met Lech botste hij in die strijd voortdurend met Polen die een harde afrekening met het verleden ongewenst vonden, die plannen voor een bijltjesdag frustreerden, die compromissen sloten, ja die tot overmaat van ramp de deur openzetten voor nieuwe verdorvenheden van buiten. In 1949 werd de Polen het marxisme door de strot geduwd, in 2019 moeten ze gayparades en vegetarische knakworsten slikken.

De tweelingbroers Jarosław en Lech Kaczyński dachten hetzelfde, maar waren niet hetzelfde. Lech lacht soms op foto’s, Jarosław niet. In 1962 werd de 13-jarige tweeling gecast in een kinderfilm. Fascinerende beelden staan op YouTube. Lech is de uitbundige, Jarosław de donkere. Lech was sociaal, Lech trouwde, Lech werd in 2005 president van Polen. Op 10 april 2010 vloog Lech naar Rusland voor de 70-jarige herdenking van de Sovjet-moord op duizenden Poolse officieren, terwijl Jarosław thuis bleef om moeder te verzorgen. Lechs vliegtuig stortte neer bij Smolensk. Alle 96 inzittenden kwamen om.

Er zat al veel wrok en achterdocht in Jarosław Kaczyński vóór die ramp. In april 2010 verdampten bij hem de laatste restjes vertrouwen in de buitenwereld. Die vliegramp, zeggen velen, maakte van een breuklijn in de Poolse samenleving een onoverbrugbare kloof. De Polen die geloven dat die vliegramp een gewoon ongeluk was, zijn vaak dezelfde Polen die staan te klappen bij gayparades en protesteren tegen politieke zuiveringen van de rechterlijke macht.

Die Polen mogen zichzelf verlicht noemen en de overlevende Kaczyński-broer een engerd, ze zijn weer voor jaren aan hem overgeleverd: zondag haalde Recht en Rechtvaardigheid (PiS) 43,6 procent van de stemmen. In EU-burelen deed die zege waarschijnlijk meer alarmbellen rinkelen dan alle zeges van Viktor Orbán bij elkaar. Polen is vier keer Hongarije. Orbán is plat en doorzichtig, Kaczyński is gelaagd en ongrijpbaar, die ambieert geen plek in de schijnwerpers, die stuurt in het donker acolieten aan. Niets doet hij ter meerdere eer en glorie van zichzelf, hém gaat het puur om de Polen, althans de goede helft van de Polen, niet de landverraders. Zien zullen ze hem niet in Brussel, dat hij in Warschau zit, zullen ze er wel merken.

Meer op het tweede gezicht

De allereerste aflevering van Op het Tweede Gezicht ging over een coryfee dat sindsdien nog geen seconde uit de actualiteit is weggeweest. Boris Johnson werd het deze week against all odds eens met Brussel. Hoe het ook afloopt met die Brexit, hij zorgt ervoor dat het voor hém leuk blijft.

Greta Thunberg, het meisje dat in een tijdbestek van vijftien maanden veranderde van een ongelukkige middelbare scholier in een boegbeeld van de strijd tegen de opwarming van de aarde, lag ook al op de sofa. Ontdekt werd dat in haar persoon dingen samenkomen die haar uitzonderlijk geschikt maken als klimaaticoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden