ColumnMerel van Vroonhoven

‘Dat had je toch niet hoeven doen!’, zei ik tegen de leerling. Zijn blik verstarde

‘Juf Merel, ik heb een afscheidscadeautje voor jou’, fluistert Rafael geheimzinnig. ‘Omdat je na de zomer weer naar een andere school gaat.’ Achter zijn rug heeft hij een groot, in kleurig papier verpakt pakket verstopt. Zijn ogen glinsteren. Onrustig wiebelt hij op zijn benen, zo opgewonden is hij ervan. ‘Hier, voor jou.’ Onhandig duwt hij het cadeau in mijn armen en begint direct aan het papier te wriemelen. Hij kan niet wachten tot ik het openmaak. ‘Ach Rafael’, antwoord ik. ‘Dat had je toch niet hoeven doen!’ Plotsklaps verstart zijn blik. Met grote, angstige ogen kijkt hij me aan en stamelt: ‘Oh, sorry juf. Het spijt me echt. Sorry, sorry. Het spijt me echt heel erg.’

Verdorie, ben ik er toch weer in gestapt. In de valkuil van omzichtig taalgebruik. Die arme Rafael. ‘Nee joh, Rafael’, roep ik snel. ‘Jij hebt helemaal niets fout gedaan. Juf Merel moet sorry zeggen.’ Ik leg hem uit dat ik met ‘dat had je niet hoeven doen’ eigenlijk ‘dank je wel’ bedoelde. Opgelucht, maar enigszins verbaasd kijkt hij me aan. Alsof hij denkt: ‘Waarom zeg je dat dan niet?’ Inderdaad, Rafael, waarom zeg ik dat dan niet? Goeie vraag.

Waarschijnlijk is het een van mijn belangrijkste lessen van afgelopen schooljaar. De noodzaak om mijn taalgebruik aan te passen: duidelijker, concreter en ondubbelzinniger. Wat nog niet altijd meevalt, want het tenenkrommende kantoorjargon zit dieper in mij verankerd dan me lief is. Decennialang tikte ik zaken af (nam besluiten) in meetings (vergaderingen) en creëerde ik draagvlak (zocht medestanders) voor een nieuwe aanvliegroute (plan van aanpak). Om nog maar te zwijgen over de neiging van bestuurders om iets wat moeilijk of ingewikkeld is in bedekte termen te verhullen. Ook ik gebruikte het woord ‘afslanken’ als eufemisme voor ‘bezuinigen’ of zei weleens ‘iemands inbreng mee te nemen’ in plaats van gewoon te zeggen dat ik het niets vond.

Rafael heeft vanochtend weer glashelder gemaakt dat juf Merel op dit vlak nog niet is uitgeleerd. Ook eerder dit jaar, op mijn stageschool in het Haagse Laakkwartier, werd ik regelmatig geconfronteerd met de kloof tussen mijn in de afgelopen twintig jaar opgedane vergadertaal en de taal van de kinderen in mijn klas. Toen ik ze een keer aansprak met ‘jongelui’ riep Jarek verontwaardigd: ‘Maar juf, ik ben helemaal niet lui.’ Of die keer dat ik nietsvermoedend tegen een groepje kinderen zei: ‘Wat leuk dat jullie broers zijn.’ Waarna ik smakelijk werd uitgelachen, omdat ‘bruhs’ in straattaal een ander woord is voor ‘vrienden’. Geen omfloerste taal gebruiken in het klaslokaal, zo leerde ik snel. Voor je het weet is het chaos in de klas.

Eind vorig jaar lanceerde het kabinet een initiatief dat de Direct Duidelijk Brigade heet. Veel overheidsinstanties worstelen met websites en brieven vol deftig klinkende, onbegrijpelijke, ambtelijke woorden, waar een normaal mens geen wijs uit wordt. Dat moet anders. 3 miljoen euro wordt uitgetrokken. Meer dan honderd taalcoaches moeten ambtenaren leren hoe ze een begrijpelijke brief kunnen schrijven of aan de telefoon iemand in gewoon Nederlands te woord kunnen staan.

Ik weet niet of ze bij de brigade nog op zoek zijn naar taalcoaches, maar ik meld graag de kinderen van mijn stageschool aan. Zij zullen het iedere minister, gemeenteambtenaar en andere brievenschrijver onomwonden laten weten als ze weer vervallen in vaag, eufemistisch gebabbel. Toch Rafael?

Dit is de 24ste aflevering van de serie die Merel van Vroonhoven schrijft over haar overstap van topvrouw bij de Autoriteit Financiële Markten naar zij-instromer in het onderwijs. Lees hier de vorige aflevering.

Merel van Vroonhoven deed als zij-instromer ook onderzoek naar het lerarentekort: ‘De aanpak is te beperkt en te versnipperd’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden