columnHeleen Mees

Dapper, hoe Klaas Knot het zuiden van Europa de hand reikt

Klaas Knot, directeur van De Nederlandsche Bank, hield vorige week een ­dappere HJ Schoo-lezing. Knot pleit ervoor de schulden van Italië en Griekenland gedeeltelijk kwijt te schelden. Hij waarschuwt dat als de media een vals beeld blijven schetsen, de eurozone liefdeloos verloren gaat. Deze krant doet daar ook aan mee door Italië consequent als potverteerder af te schilderen.

Dat beeld is onterecht. Italië heeft de afgelopen vijfentwintig jaar, met uitzondering van 2009, een overschot op de primaire begroting gehad (dat wil zeggen exclusief rentebetalingen). Bovendien hebben ­Italiaanse huishoudens in tegenstelling tot ­Nederlandse huishoudens geen ­torenhoge schulden – slechts 40 procent van het bruto binnenlands product tegenover 100 procent in Nederland. Dat is opmerkelijk, omdat Italianen vaker een eigen huis bezitten.

Knot wijst er terecht op dat Nederland veel meer dan Italië profiteert van de interne markt en de euro dankzij de lage wisselkoers. Als ­Nederland geen deel zou uitmaken van de eurozone zou onze munt net als de Zwitserse frank met 50 procent of meer in waarde kunnen ­stijgen. De enige reden waarom de waardestijging van de Zwitserse frank de ­afgelopen tien jaar beperkt is gebleven tot 50 procent is dat de Zwitserse centrale bank op grote schaal buitenlandse valuta heeft opgekocht. Maar de VS dreigen nu Zwitserland als ­valutamanipulator te bestempelen en sancties op te leggen.

Om de scheefgroei tussen de landen van de eurozone te bestrijden, stelt Knot voor de staatsschuld van Italië en Griekenland gedeeltelijk kwijt te schelden zodat er op de begroting van die landen ruimte komt om in de economie te investeren. Een andere optie is volgens Knot om het tijdelijke EU-herstelfonds, dat is opgericht om de coronacrisis te lijf te gaan, permanent te maken. Anders dreigt de eurozone in een vicieuze cirkel te belanden waarbij de zuidelijke landen permanent moeten bezuinigen en die bezuinigingen de economieën verder verzwakken.

Ik was toevallig in Rome toen Knot zijn lezing gaf en verbaasde me erover hoe weinig avantgardistisch de samenleving is. Het is alsof de tijd in de jaren tachtig is blijven stilstaan. Geen vrouw in Rome is fashionable gekleed. De stad is vergeven van de Benetton-winkels, het modemerk dat in de jaren tachtig beeldbepalend was maar dat zijn winkels in de VS allang heeft moeten sluiten.

Het museum voor moderne kunst in Rome, MAXXI, kan de ambities ook al niet waarmaken. De internationale impact van het museum, ontworpen door de gelauwerde architect Zaha Hadid, is gering. Dat heeft volgens Jacqueline Grandjean, directeur van de Oude Kerk in Amsterdam, ook te maken met het feit dat mensen in Rome vaak nog het idee hebben dat de stad het centrum van de wereld is.

Daar staat tegenover dat Italië de talrijke schatten uit de klassieke oudheid toegankelijk maakt zonder ze commercieel uit te buiten. Ik vond het ontroerend om urenlang tussen de ruïnes van het Forum Romanum te lopen zonder ook maar iets van koopwaar tegen te komen. Hoe anders zou dat zijn geweest als de Amerikanen het daar voor het zeggen hadden gehad.

Maar geen land kan eeuwig op zijn lauweren rusten. De eis van premier Rutte dat het geld uit het EU-herstelfonds wordt ingezet om de zuidelijke economieën innovatiever te maken om zo de productiviteit te verhogen, is terecht. Zoals de oud-president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, vorige week zei: het EU-herstelfonds moet worden gebruikt om nieuwe banen voor jongeren te creëren – niet om oude ­banen in stand te houden.

De Telegraaf kopte desondanks: ‘Klaas Knot heeft de euro dood verklaard.’ Volgens columnist Martin Visser ontbreekt het draagvlak voor politieke integratie die nodig is om een stabiele euro te creëren en kan Knot die puzzel niet oplossen. Visser vermeldt er niet bij dat dat draagvlak ontbreekt omdat zijn krant al ­jarenlang een hetze tegen de euro en de ECB voert.

Op Twitter werd de column van Visser gretig gedeeld door de leider van Forum voor Democratie, Thierry Baudet. Dat is een puzzel die ik niet kan oplossen. Waarom zijn uitgerekend de politici die zich het meest ­laten voorstaan op de westerse beschaving het minst bereid om Italië en Griekenland, die de bakermat van onze beschaving zijn, de helpende hand toe te steken?

Heleen Mees is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden