the big picturerob vreeken

Dagdromen over een socialist in het Witte Huis

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het ­buitenlandse nieuws.

Het succes van Bernie Sanders in New Hampshire brengt het ­perspectief een stapje dichterbij van iets dat altijd ondenkbaarder was dan een gehuwde moslim-transgender als hoofd van de rooms-katholieke kerk: een zich ‘democratisch socialist’ noemende president van de Verenigde Staten.

Terwijl het democratisch socialisme een eeuw lang een van de dominante stromingen was in ­Europa, kreeg het in de VS nooit voet aan de grond. Links werd in de jaren vijftig door het McCarthyisme de kast ingejaagd. De belangenbehartiging van de vakbeweging kreeg nooit een ideologische dimensie, hooguit een maffiose. De jaren zestig brachten ook Amerika van alles vernieuwends en ­radicaals, maar het socialisme hoorde daar niet bij.

Stewart Alexander, kandidaat van de Socialistische Partij, kreeg bij de presidentsverkiezingen van 2012 4.430 stemmen, amper 0,003 procent van het totaal.

En dan nu een politicus die niet schroomt het ­vervloekte S-woord te gebruiken, goede kans maakt de kandidatuur voor de Democratische Partij in de wacht te slepen en straks in november met 51 procent van de stemmen wellicht de presidentsverkiezingen gaat winnen. Een socialist in het Witte Huis! Het scenario is, na de vreselijke Trump-jaren, te spannend om er niet op zijn minst een tijdje over te dagdromen.

Het aardige is dat het democratisch socialisme in de VS opleeft op een moment dat het ideologisch vuur in Europa lijkt te zijn gedoofd. Hier en daar gloeien wat kooltjes na in de as. Zeker, in diverse landen blijft de sociaal-democratie met de moed der wanhoop haar historische rol vervullen en ook ­elders op links bestaan partijen die, soms met verve, de progressieve vlag hooghouden. Het stoffige woord ‘socialisme’ neemt echter niemand in de mond. In Nederland hebben we een Socialistische Partij, maar wie op de SP-website de zoekterm invult, krijgt te lezen: ‘Op het zoekwoord ‘socialisme’ is niks te vinden. Gebruik de uitgebreide zoekfunctie of neem contact op met kamer@sp.nl.’

Bernie Sanders begroet zijn aanhangers op campagne in Californië. Brengt hij het democratisch socialisme naar het Witte Huis?Beeld Getty

En waarom zouden ze ook? Socialisme is saai en economisch. Midden jaren zeventig – hoogtijdagen van het democratisch socialisme in Nederland – maakte ik samen met Marcel Bakker voor het tijdschrift Obstakel een reeks interviews met linkse voorlieden over het thema ‘Wat is socialisme?’ Het is lichtelijk onthutsend terug te lezen wat Arie Groenevelt (Industriebond NVV), Han Lammers (PvdA) en Fred van der Spek (PSP) antwoordden op onze hoofdvraag. Het gaat alleen maar over economische kwesties. Socialisme, dat is arbeid en kapitaal, ondernemingsraden, investeringsbeslissingen, meerjarenplannen en niet nader aangeduide economische ‘structuren’ die veranderd moeten worden. ­Purist Van der Spek vond dat van socialisme alleen sprake kon zijn wanneer álle productiemiddelen in handen van de gemeenschap waren gebracht. Nou ja, relativeerde hij, misschien op een privé-haringstalletje na, ‘en dat verdwijnt dan vanzelf wel’.

Dan heeft Bernie Sanders een aantrekkelijker ­socialisme in de aanbieding. Ja, het roofkapitalisme moet worden ingetoomd en op Wall Street zal hij enige noten te kraken hebben. Maar verder is zijn maatschappijvisie een vergaarbak van plannen die de harde Amerikaanse samenleving menselijker, prettiger en gelijker moeten maken, van klimaatbeleid en een ziektekostenverzekering voor iedereen tot aan rechten voor lhbti’ers. Opvattingen die veelal een-op-een zijn terug te vinden in het partijprogram van de VVD, maar als de Sanderista’s het ­socialistisch etiket gebruiken om aan te geven dat sommige dingen in Amerika grondig anders moeten – mijn zegen hebben ze.

De organisatie Democratic Socialists of America heeft haar ledental sinds 2016 verzevenvoudigd, zo stelt de conservatieve website Washington Examiner verontrust vast. Van de jonge Amerikanen heeft volgens een peiling van Harris 61 procent positieve ­gedachten bij het woord ‘socialisme’. Het rode ­vaandel volgen wij!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden