Opinie Michael P.

Daders als Michael P. zijn tot op het bot meedogenloos

Confronteer daders keer op keer met hun criminele handelen, tot zij verantwoordelijkheid aanvaarden.

Een rechtbanktekening van het proces tegen Michael P. (derde van links). Foto Aloys Oosterwijk / ANP

Schaamte overviel mij bij het kijken naar het getekende portret van Michael P. op pagina 9 van de Volkskrant van 12 juni. Meteen komt Leo met de losse handjes bij mij binnen. P. zit voor de rechtbank waar hij alle uitvoerige aandacht voor zijn weerzinwekkende daad krijgt die je maar kunt bedenken.

Veertig jaar geleden maakte ik dit voor het eerst mee. Op mijn verzoek maakte Hans Klaverdijk, illustrator bij de Volkskrant, hiervan een situatieschets. Leo, een gewelddadige hufter, trapte zonder reden op de stoep voor ons kantoor een meisje en haar fiets in elkaar; dat was mijn eerste confrontatie met daders en slachtoffers.

Ik beschrijf dit in het eerste hoofdstuk van mijn boek Zitvlees, verschenen vorig jaar, na veertig jaar werken bij het ministerie van Justitie.

Leo wordt bedolven onder de aandacht van tal van functionarissen. Het mishandelde meisje krijgt een kopje thee, een aai over haar bol en kan bibberend met de kapotte fiets achter zich aan slepend naar huis.

Zij zal hier jarenlang van wakker schrikken. Leo lult ondertussen maar door en geeft iedereen en alles de schuld zonder zelf verantwoordelijkheid te nemen.

Hetzelfde zie ik nu na veertig jaar nog steeds gebeuren. De weerzinwekkende daden worden zo klein mogelijk gehouden, genoemd, beschreven en getoetst aan het geheugen van P. Die zich nauwelijks iets herinnert, het slachtoffer de schuld geeft en alles, na uitvoerig overleg met zijn advocaten, in een opwelling heeft gedaan.

Honderden gedetineerden, criminelen, sprak ik in mijn veertig jaar bij Justitie, zelden zag ik berouw. Het was er wel, maar schaars. Kleinzielige boeven, die goedgelovige medewerkers en deskundigen doodsbang maken, mishandelen (P. deed dat bij minimaal vijf van hen), psychiaters voor de gek houden, zorgen dat ze de volgende keer niet zo snel gepakt worden en tot op het bot meedogenloos zijn.

In de bajes, ook in de tbs, leren ze hoe ze slimmer moeten zijn; ik schreef daar in mijn boek het hoofdstuk BUMA / Crima over.

In Zitvlees pleit ik voor een veel confronterender methode dan tot nu toe in detentie wordt gebruikt. Confronteer de dader met zijn crimineel handelen, concreet, keer op keer. Zolang hij geen verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen criminele gedrag blijft het een oppervlakkig vernisje zoals we nu bij P. zien.

Bij mijn beroepsgenoten vond ik nauwelijks weerklank: ‘Veel te hard, de mensen zijn ziek, hebben het zelf ook rot gehad.’ Ondertussen nemen de daders de hele beroepsgroep in de maling.

Daarom schaam ik me. Na veertig jaar werken als psycholoog heb ik niets aan het systeem kunnen veranderen.

Jan Bouman is psycholoog en auteur van het boek Zitvlees. Hij is sinds 2017 met pensioen bij het ministerie van Veiligheid & Justitie.