Columnmartin sommer

Cultuuroorlog betekent de ondergang voor gematigd linkse partijen

null Beeld

Betere kremlinologen dan ik voorspellen dat het nu snel kan gaan met de formatie. Sigrid Kaag (D66) zei aan het hek op het ­Binnenhof dat ze per juni een nieuw kabinet wil, en wel zo progressief mogelijk, dus met GroenLinks en de PvdA erbij. Voordat de euforie losbarst over centrumlinks is er nog juist tijd voor een narrige bespiegeling over het linkse verlies bij de verkiezingen. Dat was dramatisch en toch zijn er opmerkelijk weinig woorden aan vuil gemaakt. Lilianne Ploumen had naar verluidt geen zin in een evaluatie. Dat valt te billijken, aangezien je de gracht kunt dempen met de zelftuchtigende nota’s van sociaal­democraten.

Maar het kan de gapende leegte op links niet verhullen, om met Tony Blair te spreken. De voormalige leider van New Labour, premier van 1997 tot 2007, schreef vorige week een schroeiende ­beschouwing in de New Statesman met de titel ‘Zonder complete verandering zal ­Labour sterven’. In Frankrijk is de PS verdampt, in Duitsland de SPD geen schim meer van haar oude zelf. Dat lot zal Labour ook beschoren zijn, als die partij zichzelf niet opnieuw uitvindt. Ook voor links Nederland is het stuk ­verplichte kost.

Omdat het economische verschil is weggevallen, verschuift het debat als vanzelf naar culturele kwesties als gender, ras en identiteit. Blair is glashelder: daarmee worden kiezers afgestoten Beeld Brunopress
Omdat het economische verschil is weggevallen, verschuift het debat als vanzelf naar culturele kwesties als gender, ras en identiteit. Blair is glashelder: daarmee worden kiezers afgestotenBeeld Brunopress

De jongste klap voor Labour was de verloren tussentijdse verkiezing in Noord-Engeland. Daar ging een ‘veilig’ gewaand district naar de Conservatieven, ondanks dat Labour na het echec met Corbyn weer een verstandige en ­gematigde leider heeft in Keir Starmer. ‘Sir’ Keir ging fish-and-chips eten in het noorden. Tevergeefs. De diagnose van Blair luidt dat links geen eigen economische opvatting meer heeft. Datzelfde geldt ook voor Nederland, afgezien van wat ritueel gemopper over neoliberalisme en multinationals. Rechts is pragmatischer, maar zelfs de VVD wil tegenwoordig meer staat en minder markt.

Omdat het economische verschil is weggevallen, verschuift het debat als vanzelf naar culturele kwesties als gender, ras en identiteit. Blair is glashelder: daarmee worden kiezers afgestoten. Leiders van gematigd links voelen zich ongemakkelijk bij ‘woke’ en ‘wit privilege’. Ze willen niet voor racist worden uitgemaakt, en weten niet goed wat ze met transrechten aanmoeten. Dus houden ze hun mond maar, in de hoop dat ‘woke’ aan hun deur voorbij gaat. Met als ­gevolg dat radicalen de linkse agenda ­kapen. Volgens Blair is dat niets minder dan politieke kamikaze.

En rechts profiteert, want daar weten ze dondersgoed wat het grote publiek ervan denkt. Ik herinner me Steve Bannon, de Trump-fluisteraar van weleer, die bij elk aanroepen van ‘intersectionele nog-niet-identiteit’ tevreden vaststelde: vooral zo doorgaan, dat levert The ­Donald alleen maar meer stemmen op.

De meeste mensen, schrijft Blair, zijn heus tegen racisme en discriminatie. Maar ze houden vooral van gezond verstand, redelijkheid en matiging. De grote meerderheid is er niet van gediend als hun land, hun geschiedenis en hun nationale gevoelens in de beklaagdenbank staan. Bij links veronderstelt men dat het publiek alles verheerlijkt wat het vaderland ooit heeft uitgespookt. Maar dat is helemaal niet het geval.

Koning Willem-Alexander bij de opening van de slavernijtentoonstelling in het Rijksmuseum. Beeld EPA
Koning Willem-Alexander bij de opening van de slavernijtentoonstelling in het Rijksmuseum.Beeld EPA

Ook hier een feest van herkenning. Ik was nog aan het bijkomen van de 4 mei-voordracht waarin Nederland werd ingepeperd dat we wegkijken van racisme. Toen opende de koning de grote slavernijtentoonstelling in het Rijksmuseum. Ik moet het hebben van het verslag van het Journaal omdat de expositie nog niet toegankelijk is. Peer Ulijn legde uit dat er naast ijzeren ketenen ook heel veel spiegels zijn te zien. Het kan niet genoeg worden ingewreven dat slavernij niet alleen iets is van vroeger, maar nog altijd springlevend ligt opgeslagen in uw en mijn geestelijk archief.

Dit vermaan valt uiteraard meer onder staatspedagogiek dan onder partijpolitiek. Maar er zullen weinig mensen zijn die de wortel ervan zoeken in het VVD-programma. Gewone mensen, nu weer terug naar Blair, vragen zich af of het redelijk is om het verleden langs de morele meetlat van vandaag te leggen. Zijn slotsom is dat progressieve politici moeten afwegen of racisme, ‘woke’ en de problematiek van mensen die zich niet als man of vrouw willen construeren, de kern­thema’s voor links moeten zijn. Daar nee tegen zeggen, vergt nadenken en moed. Laat men de radicalen hun gang gaan, dan is het einde oefening voor links, als beweging die meerderheden kan overtuigen.

In de gemeenteraad van Amsterdam zijn kritische vragen gesteld over de ­demonstratie in de stad waar werd  ­geprotesteerd tegen de Israëlische bommen op Gaza. Geen enkele progressieve partij tekende mee. Beeld Joris van Gennip
In de gemeenteraad van Amsterdam zijn kritische vragen gesteld over de ­demonstratie in de stad waar werd ­geprotesteerd tegen de Israëlische bommen op Gaza. Geen enkele progressieve partij tekende mee.Beeld Joris van Gennip

Afgelopen weekeinde speelde de jongste aflevering van de cultuurstrijd zich af in de straten van Amsterdam. Er werd ­geprotesteerd tegen de Israëlische bommen op Gaza. De Palestijnen mogen zich verheugen in de sympathie van links omdat ze de zwakkere partij zijn en omdat de progressieve buitenlandse politiek zich al geruime tijd beperkt tot het ijveren voor de mensenrechten. Dat ­Israël vecht voor het naakte bestaan, legt weinig tot geen gewicht in de schaal.

In Amsterdam waren talibanvlaggen te zien, er werd geroepen ‘één staat, het kalifaat’, en ‘khaybar’. Dat laatste zou een islamitische strijdkreet zijn om de Joden een kopje kleiner te maken. Mijn eigen krant meende dat burgers wereldwijd steeds meer sympathie krijgen voor de Palestijnse zaak. Zelf meen ik wat anders, namelijk dat burgers zich afvragen waarom wij deze kreten moeten aan­horen in de straten van Amsterdam.

In de gemeenteraad zijn er over de ­demonstratie kritische vragen gesteld, onder meer of het college van B&W van oordeel is of hier sprake was van anti­semitisme. De vragen werden onder­tekend door VVD, CDA, JA21, de ChristenUnie en de Partij van de Ouderen. Geen enkele progressieve partij tekende mee. Het is maar een vaststelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden