Opinie

Cruciaal om toekomst te geven aan jongens uit de cités

Zoals gebruikelijk gaan ook ditmaal de Franse verkiezingen voorbij aan de getto's rond de grote steden. Maar juist deze 'cités' vormen de sleutel van de Franse maatschappij, betoogt Jonas Guigonnat.

Gendarmes in Bobigny (noordelijk Parijs) na een demonstratie tegen de gewelddadige arrestatie van een 22-jarige jeugdwerker.Beeld AFP

De Franse verkiezingsstrijd loopt ten einde, en wij kunnen nu al concluderen dat de campagne inhoudelijk zeer pover is geweest. De meeste belangrijke onderwerpen zijn nauwelijks of op de verkeerde manier aan bod gekomen. Met name Europa, de integriteitskwestie en het hervormen van het politieke en economische stelsel. De banlieue, wellicht het belangrijkste onderwerp, is gewoonweg afwezig geweest.

Voor de duidelijkheid: niet alle voorsteden in Frankrijk kunnen over één kam geschoren worden. Zoals in veel westerse landen in de jaren zeventig bouwde Frankrijk rondom zijn grote steden nieuwe woonwijken door gebrek aan ruimte. Er moest snel gehandeld worden om binnen afzienbare tijd gastarbeiders onderdak te geven.

Maar voor rijke Parijzenaren en mensen uit de middenklasse werden ook achter de 'périphérique' residentiële wijken gebouwd. Frankrijk heeft dus bijna net zo veel verschillende soorten banlieue als verschillende sociale klassen.

De krottenwijken of getto's, die hier het echte onderwerp zijn, kunnen ook in de binnenstad van Parijs al is het steeds minder gevonden worden. Vooral in het oosten en in het noordoosten van de stad. Fransen hebben het dan ook niet per se over banlieue, maar over cité of cité HLM (HLM staat voor habitation à loyer modéré, een vorm van sociale woningbouw, red.). Deze bijna gesloten gebouwencomplexen, bestaande uit flatwoningen en hoge torens door bewoners vaak 'La forêt de béton' (het betonbos) genoemd zijn ook amper verbouwd of verbeterd in de afgelopen dertig jaar. De omstandigheden in de Bijlmer van de jaren negentig zijn hiermee goed vergelijkbaar.

Sinds de jaren tachtig is de situatie daar steeds zorgwekkender geworden. Toen al waren er te weinige scholen, in wijken waar kinderen juist extra ondersteuning nodig hadden. Klassen van veertig kinderen vanaf de basisschool zijn schering en inslag voor Fransen in de cités. Kinderen zijn slechts leerplichtig tot hun 16de, zoals overal in Frankrijk, en kiezen regelmatig voor de straat, waarop zij van het begin af aan zijn aangewezen. Leerkrachten in de 'quartiers sensibles', de 'probleemwijken', zijn tevens vaak onervaren en hebben bovendien aanzienlijk minder middelen dan hun collega's in 'normalere' wijken.

Werkgelegenheid is daar gewoonweg afwezig. Men moet naar Parijs of naar een van de industriële centra rondom de stad (zoals Rungis) om een baan te vinden. Zonder diploma is het al bijna onmogelijk, maar iemand uit een cité is ook benadeeld door zijn postcode, zijn 'exotische' achternaam en zijn huidskleur. Alleen een enkele doorzetter heeft kunnen bewijzen dat ook iemand uit een achterbuurt iets kon bereiken.

Toch zijn de cités de sleutel tot de Franse maatschappij. In de allereerste plaats zal een serieuze en grondige aanpak van deze wijken doorslaggevend zijn waar het terrorismebestrijding betreft. Vreemd genoeg wordt er niet vaak op gewezen dat de meeste van de aanslagplegers, zoals die bij de aanslagen in Parijs in januari en in november 2015 en in Nice in juli 2016, Franse burgers waren.

Deze jonge Fransen, die zich meestal tot hun 17de of 18de niet eens bezig hielden met religie, waren het stereotype van het tuig van de cités. Jongens zonder toekomstperspectief die zich snel hebben laten verleiden door het gemakkelijk geld verdienen en door het stoere leven van de criminaliteit.

Alles veranderde nadat zij opgepakt werden. In de gevangenis radicaliseerden ze. Hun onvrede was klaarblijkelijk zo hoog en hun vertrouwen in de maatschappij zo laag, dat zij vatbaar waren voor mannen als Smaïn A.B., de man achter de aanslagen van Parijs in 1994, en volgens velen de mentor van de daders van de aanslagen op Charlie Hebdo en op de Joodse supermarkt in januari 2015. Wij weten nu helaas waar zulke ontmoetingen toe hebben geleid.

Dat moslimfundamentalisme een serieus gevaar is en afschuw opwekt, neemt niet weg dat de maatschappij waar de daders vandaan komen ook een deel van de verantwoordelijkheid moet dragen.

Het is dus cruciaal om een toekomst te geven aan jongens uit de cités. Daar begint het echte gevecht tegen het radicalisme en voor het herstellen van de veiligheid. Het sluiten van de grenzen, zoals madame Le Pen bepleit, zal de problemen alleen maar erger maken.

Het verbeteren van de levensomstandigheden in de cités HLM en het investeren in hun toekomst zal niet alleen op het gebied van veiligheid vooruitgang bieden. Een aantal gemeenten rondom Parijs, zoals Pantin, hebben het na veel strijd voor elkaar gekregen dat hele wijken in zijn totaliteit verbouwd werden en dat jonge ondernemers uit de buurt hun eigen projecten konden ontwikkelen. Nieuwe soorten scholen en sportclubs werden speciaal ontwikkeld voor deze doelgroep en de lokale bevolking werd daar steeds meer bij betrokken.

Jonas Guigonnat

Andere gemeenten zouden graag ook zoiets proberen, maar zij wachten op steun van de overheid. De wil in de straat en in gemeenten is er wel. Het bedrijfsleven moeten nog aansluiten, maar veel start-ups zijn er al klaar voor. Nu alleen de nationale politiek nog. De banlieue kan een democratische laboratorium worden, waar Frankrijk zijn hele maatschappelijke structuur een andere inhoud kan geven.

Wie durft de poging te wagen?

Jonas Guigonnat is ondernemer en autodidact. Hij werd geboren in Montreuil-sous-Bois aan de rand van Parijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden