Opinie Op het tweede gezicht

Cruciaal bij het ‘Greta Thunberg-effect’ is dat haar angst en paniek écht zijn

Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: in Greta Thunberg komen dingen samen die haar tot ideaal klimaaticoon maken.

Toeval bestaat, maar het is niet toevallig dat de klimaatbeweging in Greta Thunberg zowel haar gezicht als icoon vond. In amper een jaar groeide dit Zweedse meisje uit van een ongelukkige middelbare scholier met een reeks diagnoses tot superster die de wereld rondreist zonder CO2 uit te stoten. Op haar 16de heeft ze al meer prijzen gekregen dan menig staatsman en Hollywoodster op zijn 60ste. Ze is de jongste kandidaat ooit voor de Nobelprijs voor de Vrede. Zoiets gebeurt niet zomaar, zoiets zetten zelfs twee bekende Zweedse ouders (vader acteur, moeder operazangeres) niet in gang, voor zoiets moeten in jouw persoon specifieke dingen samenkomen.

Dat een ideaal klimaaticoon jong is, behoeft weinig toelichting. Hoe jonger je bent, hoe minder schuld je draagt aan de opwarming van de aarde. Thunberg ziet er daarbij bij uitstek jong en onschuldig uit: twee vlechten completeren een gezicht dat nog helemaal van een kind is. Waar dit vlechtenmeisje ook naartoe reist, per trein naar Davos, per boot naar de VN, ze confronteert ingevlogen oudere heren en dames met de roofbouw die ze plegen op de aarde.

De generaties die er de minste schuld aan hebben, die gaan voor de klimaatverandering de hoogste prijs betalen; ouderen kunnen denken dat het hun tijd wel zal duren, jongeren hebben die luxe niet – die boodschap klonk jaren vóór Thunberg al op klimaatmarsen. De tieners op die marsen misten Thunbergs gravitas. Op beelden zie je meisjes giechelen en lachen: ondanks de opwarming van de aarde kennen die nog pleziertjes. Greta Thunberg is anders. Haar gelaatsuitdrukking lijkt rechtstreeks afkomstig uit een Bergman-film. Zoals zij praat, zo praten verdraaid weinig leeftijdgenoten. Dat dit in elk geval deels te maken heeft met haar diagnoses – Asperger, selectief mutisme en een obsessief-compulsieve stoornis – heeft Thunberg zelf verteld. Een ‘gewoon’ 16-jarig meisje zou CO2-uitstotende wereldleiders in Davos een verlegen lachje tonen, Thunberg wenste de rijke en machtige heren en dames ‘dezelfde angst en paniek’ toe die zij zelf dagelijks voelt.

Cruciaal in wat wereldwijd het ‘Greta Thunberg-effect’ is gaan heten, is dat er geen twijfel mogelijk is dat haar angst en paniek écht zijn. Zij is strijdbaar, maar zij is tegelijk kwetsbaar als onze gehavende planeet. Door de emotionele intensiteit van haar optredens komt haar boodschap soms ook binnen bij politici en ceo’s met erg dikke huiden. Het is jammer dat we geen YouTube-filmpjes hebben van martelaren uit de middeleeuwen om de overeenkomsten te zien. Mocht straks blijken dat aliens in 1428 beelden hebben gemaakt van de 16-jarige Jeanne d’Arc, dan wacht kijkers vrijwel zeker een feest der herkenning.

Cruciaal voor dat ‘Greta Thunberg-effect’ is óók een ultieme contrastwerking. Een vlechtenmeisje van 16 maakt zich zorgen over de toekomst van ons allemaal. Wie is haar volmaakte tegenpool? Juist: een twitterende ouwe vent die alleen aan zichzelf denkt. Zijn slogan was ‘Make America great again’. Een nu al klassieke documentaire over Thunberg heet Make the world Greta again. Op maandag liep The Donald in de VN-burelen langs terwijl The Greta toekeek. Foto’s gingen viraal, want iedereen zag dat de fossiele-brandstoffen-satan hier op de heterdaad werd betrapt door de klimaatmartelaar. Met Jeanne d’Arc liep het niet goed af, met Michael Jackson en andere kindsterren ook niet. Laten we hopen dat het met Greta Thunberg wél goed afloopt. Dan zal het ook goed aflopen met de planeet, want die twee hebben hun lot aan elkaar verbonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden