ColumnBert Wagendorp

Cromwell, Robespierre, Lenin, Hitler, Trump: is een coup het laatste redmiddel?

Het tellen van de stemmen ging in de VS ook donderdag gewoon door. Joe Biden bleef zijn voorsprong in de ‘popular vote’ uitbreiden: de kloof tussen hem en Donald Trump bedraagt nu vijf miljoen stemmen. Dat zegt in Amerika weinig, de president wordt gekozen door de 538 kiesmannen. Donald Trump zegt het al helemaal weinig: die heeft, beweert hij dagelijks op Twitter, de verkiezingen gewonnen. Hij krijgt daarin bijval van een deel van de kiezers en van invloedrijke meelopers – politici en mediatypes die voor hun positie afhankelijk zijn van de zittende president.

De kiezerssteun is relatief: zelfs Biden heeft van het ­totale Amerikaanse electoraat nog geen 25 procent (23,4) van de kiezers achter zich gekregen, wat overigens nog ­altijd meer is dan Obama in 2008 (22,8 procent, destijds een recordoverwinning). Trump vindt de onmogelijkheid van een tweede termijn een argument die tóch mogelijk te maken. De vraag is hóé hij dat voor elkaar wil krijgen.

De Leidse historicus en psycholoog Eelco Runia schrijft vandaag in de Volkskrant een fraai betoog, waarin hij Trump in een historisch angstwekkend rijtje revolutionaire ‘vooruit-vluchters’ opneemt (Cromwell, Robespierre, Lenin, Hitler, Mussolini) en de psychologische kenmerken van die mensensoort duidde: nooit op je schreden terugkeren, altijd blijven zoeken naar de volgende crisis om van daaruit je macht te consolideren. Gokken, steeds roekelozer gokken, tot je niet verder meer vooruit kúnt.

We weten hoe dat met Robespierre, Hitler en Mussolini is afgelopen – alleen Lenin kwam niet op een geweld­dadige manier om het leven. Cromwell werd, drie jaar na zijn dood in 1658, postuum geëxecuteerd. Zijn afgehakte hoofd werd gedurende 24 jaar tentoongesteld bij Westminster Hall, als waarschuwing aan alle revolutionairen.

Aanvankelijk overheerste in de reacties op Trumps ­onwil om zijn nederlaag toe te geven voorzichtig vertrouwen: er móést een moment komen waarop de Amerikaanse president eieren voor zijn geld zou kiezen en de ­redelijkheid zou zegevieren. Of de kracht van de Amerikaanse democratische en juridische instituties. Ook Trump zou inzien dat hij tot 2024 moet wachten om, als 78-jarige, weer een gooi naar een tweede termijn te doen.

Dat inzicht kan alsnog doorbreken. Maar de tekenen wijzen een andere kant op: in de Volkskrant stonden donderdag vaker dan gemiddeld de woorden ‘coup’ en ‘machtsgreep’. Ministers en senatoren vielen de president bij in zijn halsstarrige ‘We will win’, minister van Buitenlandse Zaken Pompeo zei te rekenen op een soepele overgang naar een tweede termijn voor Trump.

Joe Biden is bezig met de vorming van zijn regering en het in de steigers zetten van beleid, maar Trump doet precies hetzelfde: hij werkt, alsof hij al heeft gewonnen, aan begrotingsplannen voor de periode na zijn inauguratie.

De grote vraag is hoever Trump in zijn vlucht voorwaarts wil gaan. Veel mogelijkheden zijn er niet – er zijn geen harde bewijzen voor fraude. Als zijn verlies wordt ­bevestigd, resten hem rechtszaken, gevangenisstraf en de financiële ondergang. Dat zijn voor Trump nare opties, die koste wat het kost dienen te worden vermeden.

Dat laat voor iemand die nergens voor lijkt terug te deinzen maar één mogelijkheid over. Die is huivering­wekkend: de methode van de bananenrepubliek, de greep naar de macht middels andere dan democratische methodes. Een coup? Trump is nu al zo ver over alle grenzen van beschaving heen gegaan, dat niets meer valt uit te sluiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden