Crisis maakt ook einde aan illusie over pensioen

Van alle illusies waar de kredietcrisis ons van berooft, is die omtrent het gegarandeerde, waardevaste pensioen wellicht wel de grootste. Dat huizenbezitters niet langer van een waardestijging van hun pand zijn overtuigd, economen het volle vertrouwen in de vrije markt zijn kwijtgeraakt en bankiers niet langer automatisch op een riante jaarbonus kunnen rekenen – het zijn bescheiden bijstellingen in vergelijking met de geestelijke ommezwaai die huidige en toekomstige pensioengerechtigden moeten maken. Van een stabiele, gegarandeerde geldstroom na een arbeidzaam leven blijkt geen sprake, anders dan velen meenden. De werkelijkheid is, dat die garantie ook nooit heeft bestaan. Er is zelfs geen enkele garantie daarop.

Dat die realiteit nog niet is doorgedrongen, bleek uit de opstelling van een ouderenbond, die de regering eerder deze week opriep ‘de huidige waarde van pensioenen’ te garanderen. In navolging van de extra hulp die spaarders onlangs werd geboden, zou de staat nu ook de pensioengerechtigden te hulp moeten schieten.

Die onbetaalbare suggestie weerspiegelt de ontreddering die zich langzaam van pensioengerechtigden meester maakt, nu zelfs de grootste pensioenfondsen, zoals ABP (ambtenaren) en Zorg en Welzijn, deze week moesten bekennen dat hun dekkingsgraad tot onder de 100 procent is gedaald. De bezittingen van de fondsen zijn daarmee minder waard dan hun verplichtingen. Binnenkort moeten zij in een zogeheten herstelplan duidelijk maken aan hun toezichthouder, De Nederlandsche Bank, hoe zij er in drie jaar weer bovenop denken te komen.

De pensioenfondsen bepleiten uitstel van die termijn met een beroep op de lage door hen als laag beoordeelde aandelenkoersen van dit moment. Maar dat is een gevaarlijk pad, zolang duur en diepte van de economische crisis nog onbekend zijn. Uitstel betekent in dit verband de kop in het zand steken – een ‘oplossing’ waar De Nederlandsche Bank en de Consumentenbond zich terecht tegen hebben uitgesproken.

De pensioenfondsen moeten met oplossingen komen voor problemen die zij zelf mede hebben veroorzaakt. Want aan de dalende aandelenkoersen mogen zij weinig kunnen doen, ook zij hebben geld gestopt in de riskante financiële producten die aan de kredietcrisis ten grondslag liggen.

De oplossing is hoe dan ook een bittere pil. De keuze gaat tussen een verhoging van de pensioenpremies voor de werkenden en/of verlaging van de pensioenaanspraken. De verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd naar 67 jaar – die om andere redenen, zoals een toegenomen levensverwachting, onafwendbaar lijkt – nu ook in het maatschappelijke debat ter discussie staat, helpt de pensioenfondsen niet bij het oplossen van hun financiële problemen.

Toezichthouder De Nederlandsche Bank mag de regels omtrent het herstelplan niet aanpassen, maar kan pensioenfondsen wel tegemoetkomen door aanpassing van het Financieel Toetsingskader (FTK). Sinds de invoering daarvan, nog geen twee jaar geleden, moeten pensioenfondsen hun bezittingen, zoals aandelen, tegen actuele beurskoersen waarderen.

Daar staat tegenover dat ook bij de verplichtingen niet langer met een zogeheten rekenrente (van circa 4 procent) wordt gewerkt, maar met de actuele rente. Nu die erg laag is, lopen de verplichtingen van pensioenfondsen met miljarden op en duikt hun dekkingsgraad onder de 100 procent. Een andere renteberekening, bijvoorbeeld op basis van langjarige gemiddelden, biedt pensioenfondsen soelaas. Dat kan de sluimerende pensioenpaniek indammen.

De overheid kan pensioenen – anders dan de AOW – niet garanderen, maar is wel langs fiscale weg in staat bezorgde burgers tegemoet te komen. Zo kan sparen worden gestimuleerd en zouden bijvoorbeeld de aftrekmogelijkheden voor lijfrentepremies weer kunnen worden verruimd. Langs die weg kan een handreiking worden gedaan aan degenen die behoefte hebben aan meer zekerheid op hun onzeker geworden oude dag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden