Creëerde de krant haar eigen E-nummers-ophef?

Beeld de Volkskrant

De gepeperde uitspraken liggen voor het oprapen. Deze bijvoorbeeld: om kleine biologische supermarkten hangt een zweem van 'o-wat-zijn-we-toch-goed-bezig-voor-de-planeet', maar 'ondertussen verkopen ze belachelijk duur brood dat de volgende dag al zo hard is dat je het niet meer kunt eten'. Of deze, over zelf koken: 'Waarom zou je leven als een holbewoner en zelf je kip willen slachten en je pompoen in stukjes willen hakken?' De drang om zelf te koken zou de emancipatie van vrouwen in de weg staan: 'Laten we nu ook de kant-en-klaarmaaltijd en de magnetron omarmen.'

Aan het woord is microbioloog en NRC-columnist Rosanne Hertzberger in een interview in Sir Edmund afgelopen zaterdag. In haar boek Ode aan E-nummers steekt ze de loftrompet over voorverpakt voedsel en conserveermiddelen. 'Hulde voor de magnetronmaaltijd!', luidde de aankondiging op de voorpagina met daaronder het citaat: 'De angst voor E-nummers leidt tot bizarre taferelen.'

Het interview en het Volkskrantfilmpje (Kijk verder) riepen flink wat reacties op sociale media op. Dat was reden voor de redactie om er nog een stuk aan te wijden. ''Kruidenvrouwtjes' slaan terug', kopte de krant prominent op pagina 3 op dinsdag, waarbij de kwalificatie 'kruidenvrouwtjes' is overgenomen uit het vocabulaire van Hertzberger en staat voor vrouwen - en mannen? - die een irreële angst voor E-nummers tentoonspreiden. Met haar pleidooi heeft zij zich 'de woede van de foodies op de hals gehaald', vervolgde het intro. 'Op Facebook regende het verwijten en tegenargumenten', meldde het stuk.

De ophef doet een belletje rinkelen. Even zoeken in het archief en jawel: 'We gaan weer normaal eten', kopte Sir Edmund op 24 december 2015. Nadat de Gezondheidsraad nieuwe richtlijnen over goede voeding bekend had gemaakt, was de 'voedselstress' op zijn hoogtepunt beland, schreef de journalist. 'Die stress', vervolgde ze, was erg herkenbaar. Een half jaar daarvoor was de wetenschapsredactie met een wekelijkse vragenrubriek over voeding en gezondheid begonnen, 'en wat een boosheid riepen we daarmee soms over ons af', openbaarde de journalist. 'Of het nu over brood, melk, kokosolie of detoxen ging, het was niet wáár wat we schreven en trouwens, bij de lezer werkte het toevallig wel en de voedingswetenschappers die we aan het woord lieten waren allemaal zwaar gesponsord door de industrie, dus partijdig.'

De aankondiging naar het interview met Rosanne Hertzberger.

De reacties op Hertzberger waren van hetzelfde laken een pak, bleek dinsdag. Het zou wél onverantwoord zijn je kind uit pakjes te voeden en ook zij zou door de voedselindustrie worden betaald (hierover werd ze in het interview kritisch bevraagd, want Hertzberger deed van 2009 tot 2014 promotie-onderzoek in opdracht van Nestlé. Haar antwoord: 'Ik ben nu columnist en journalist, kan schrijven wat ik wil, heb al een tijd geen banden meer met voedingsproducenten.').

Afijn, de ophef was niet nieuw. Dat ampele feit is op zich geen reden om er dan maar geen aandacht aan te besteden. Nieuws herhaalt zich voortdurend. En er bestaat nou eenmaal een symbiotische relatie tussen ophef en nieuws. Ophef wekt mediabelangstelling, andersom is het mechanisme zorgwekkender. Wanneer media opwinding aanjagen, beïnvloeden zij in sterke mate de aard en omvang. Zo worden mediahypes - nieuws dat zichzelf versterkt zonder dat zich nieuwe feiten voordoen - geboren.

Wat Hertzberger over E-nummers te zeggen heeft is - los van de frisse en originele aanvliegroute - niet per se nieuwswaardig. Sterker, in deze krant ging het geregeld over de irrationele angst voor E-nummers. Neem het interview met voedselwetenschapper Martijn Katan in april 2016: 'Alles wat we ervan weten, en die dingen worden grondig onderzocht, wijst erop je er niks van krijgt.' Kort daarop in Beter/eten: 'Wat doen die E-nummers in mijn blauwe bessen?' Later op Economie: 'Honig haalt de kunstmatige smaakversterkers uit zijn soepen en maaltijden, al is dat op zichzelf niet nodig.'

Het meest doorwrochte stuk over E-nummers stond in november 2014 in de reeks De tien geboden van goed eten. De conclusie na bijna 3.000 woorden: 'Eet geen E-nummers zou een tamelijk absurd advies zijn. Zelfs de stelling: producten zonder E-nummers zijn gezonder dan met, is niet altijd vol te houden. Meestal wel, overigens: hoe meer E-nummers een product bevat, hoe groter de kans dat er minder nuttige voedingsstoffen in zitten.'

Toch wekte de krant de indruk dat Hertzberger een taboedoorbrekend boek had gemaakt. Dat wekte irritatie bij lezers, die niet alleen maar woedend of lyrisch reageerden. 'Het is niet zo zwart-wit', verzuchtte de een. 'Het gevolg is in ieder geval dat ook zij weer polariseert', aldus een voedingsadviseur op haar blog. 'Mensen die tegen E-nummers zijn, zullen vermoedelijk nu hun hakken nog meer in het zand zetten.' Terwijl de 'anti-E-nummershype' eigenlijk alweer op zijn retour is, aldus een ander.

De auteur van het interview heeft niet overwogen de wetenschappelijke context van het debat over E-nummers bij het interview te betrekken. Hij had bewust het standpunt van haar tegenstanders en experts in de vragen verwerkt en dacht dat het artikel voldoende duidelijk maakte dat zij zich graag van hyperbolen bedient. Het interview was zeker prikkelend, maar de wetenschappelijke context dolf het onderspit. Terwijl de plek, het wetenschappelijke deel van Sir Edmund, die verwachting wel wekte.

Zo bezien is het interessant dat het NRC voor een persoonlijke benadering zonder wetenschappelijke lading koos, en haar eigen columnist zaterdag in de reeks 'Lunchen met' interviewde. Daarin werd nadrukkelijk benoemd dat zij de provocatie niet schuwt, er zelf ook bijzondere voedingsgewoonten op nahoudt en soms ook best genuanceerd is.

Dinsdag volgde alsnog de wetenschappelijke context van een aantal van Hertzbergers beweringen bij het ophefverhaal (een kader over de veiligheid van E-nummers en een over diepvries versus vers). Idealiter had deze informatie zaterdag bij het interview gestaan. Op de site had gemakkelijk naar de eerdere voedingsverhalen verwezen kunnen worden. Dat staat ook slimmer: de krant is niet van gisteren.

Als voeding inderdaad een religie is, zoals Hertzberger en anderen beweren, wacht de krant de schone taak het debat verder te helpen, en niet alleen de groeven te verdiepen. Stevige claims bij gepolariseerde onderwerpen vragen om context. Nu laadde de redactie de verdenking op zich het gerecht op zijn pittigst te serveren om vervolgens te kunnen schrijven dat veel mensen de maaltijd veel te heet vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden