ColumnSander Schimmelpenninck

Covid-19 discrimineert wel degelijk, en niet zo’n beetje ook

Wie door Nederland rijdt, ziet om de zoveel kilometer een bord met ‘samen tegen corona’. Op radio en tv klinken spotjes met dezelfde boodschap, terwijl politici oorlogsmetaforen kiezen tegen de gemeenschappelijke virusvijand, een beproefd recept om het volk op één lijn te krijgen. De mededeling van de overheid is sinds het uitbreken van de coronapandemie dat het virus een egalitaire plaag is; het virus raakt iedereen, van jong tot oud, van arm tot rijk.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Die boodschap was een half jaar geleden begrijpelijk, vooral gezien het gebrek aan kennis over het nieuwe virus. Inmiddels weten we veel meer en wordt het ‘samen’ steeds stroever. Het wijzen op uitzonderingen op de regel dat jongeren nauwelijks ziek worden of het hameren op de illusie van indamming en beheersing van het virus begint vermoeiend te worden. Het virus discrimineert namelijk wel degelijk, en niet zo’n beetje ook. Covid-19 richtte in maart een slachting aan in slecht geventileerde verpleeghuizen, maar de toegenomen besmettingscijfers van de laatste maand vertalen zich nauwelijks in nieuwe doden en ic-opnames. Het beschermen van ouderen is sinds half maart staande praktijk, op basis van het gezonde verstand en de eigen verantwoordelijkheid van mensen, en helpt dus wél.

Covid-19 is een zogenaamde grijze zwaan, als variant op Nassim Taleb’s zwarte zwaan; een gebeurtenis die zeer waarschijnlijk gaat plaatsvinden en die in staat is de wereld op zijn kop te zetten, maar toch nog verrast. Pandemieën zijn voorspelbaar maar ondenkbaar, vooral omdat ze zo snel weer vergeten worden. Niet de huidige pandemie is uniek, maar de demografie van onze huidige bevolking; niet eerder was de verhouding tussen jongeren en ouderen zó scheef. Een virus dat vooral ouderen bedreigt is daarbij een wrede katalysator van een zich al jaren aandienend generatieconflict, dat het komend decennium dominant zal zijn.

Corona verandert de dynamiek tussen generaties en dat werd hoog tijd. Zoals de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev schrijft; het coronavirus draait de rollen tussen de generaties tijdelijk om. Waar het eerst de jongeren waren die de ouderen beklaagden in hun onwil te veranderen in de strijd tegen zaken als klimaatverandering, zijn het nu de ouderen die iets van de jongeren vragen. Het verschil is alleen: jongeren hebben massaal van de ene op de andere dag hun leven veranderd en zijn, ondanks de negatieve berichtgeving in media, buitengewoon gehoorzaam, terwijl ouderen alleen maar verder radicaliseren in hun kortetermijndenken.

Wie de voortdurende platitudes over ‘samen’ en het daaruit voortvloeiende en inherent oneerlijke one size fits all-beleid bekritiseert, is een harteloze klootzak, die groepen tegen elkaar opzet of ouderen de dood in wil jagen. Ouderen grossieren daarbij in emotionele betogen en vallen niet zelden door de mand wanneer ze met pathetisch paternalisme hun senioriteit als laatste argument inzetten. Het is gespartel van een even dominante als egoïstische generatie, die het zich, losgekoppeld van de economische conjunctuur, kan permitteren om cultureel rechts te stemmen en zich volledig te verliezen in de korte termijn.

We moeten niet zo spastisch doen over belangentegenstellingen; die zijn van alle tijden en dienen rationeel besproken te worden. Iedereen heeft ouders en vrijwel iedereen heeft kinderen, dus dat we het samen moeten doen is een niet-constructieve dooddoener. Een volwassen democratie neemt haar burgers mee in moeilijke maar wezenlijke belangenafwegingen en keuzes, zodat in ieder geval duidelijk is welke keuzes er worden gemaakt en waarom.

Het Nederlandse beleid is echter onduidelijk en vertroebeld door onze oneindige behoefte alles weg te polderen en te focussen op non-issues als mondkapjes. Als het coronavirus een generale repetitie is voor andere mondiale problemen die op ons afkomen, zoals klimaatverandering, moet Nederland nog even oefenen. De taal van ‘samen’ is de taal van een reclamebureau, en doet de werkelijkheid geweld aan. Niemand heeft ooit gezegd dat het maken van harde, existentiële keuzes leuk is. Maar het is heus niet ondoenlijk voor een volwassen samenleving waarin niet de lange tenen, maar het gezonde verstand van burgers leidend is. 

Sander Schimmelpenninck is journalist en ondernemer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden