ColumnDaniela Hooghiemstra

Corona brengt geen boodschap, maar confronteert met een pijnlijke vraag

Als een virus uitbreekt, valt de mensheid in twee groepen uiteen: zij die het beschouwen als biologische averij en zij die menen dat het een bedoeling heeft. Hoe groter en dodelijker de ­uitbraak, des te meer aanhang de tweede groep krijgt. Niet willen ­geloven dat de smetstof een Grote Waarschuwing aan de mensheid is, wordt dan steeds meer gezien als ­cynisch of onverschillig.

Ook het idee dat uit het virus hoop geput moet worden, dat de plaag moet worden omgebogen van iets kwaads naar iets goeds, wint terrein naarmate de angst toeneemt. ‘Wees dankbaar’, schreef foto­model ­Doutzen Kroes, bijvoorbeeld op haar Instagrampagina, ‘wees bewust, dingen zullen nooit meer hetzelfde zijn.’ Dat zij het virus bedankte terwijl de ic’s volstroomden, kwam haar op forse kritiek van haar volgers te staan, zodat ze zich haastte te verklaren dat het haar speet ‘als ik mensen pijn heb gedaan’.

Maar ook onder mensen die minder worden afgeleid door de kleur en het model van hun eigen wenkbrauwen, zie je de neiging toenemen om betekenis te geven aan, en hoop te putten uit het virus.

De chef van het zaterdagkatern van deze krant, Robert van de Griend, sprak vorige week in een column (20 maart) over de ‘waarheden’ die door het virus ‘omhoog woelen’. Het virus is volgens hem een ‘momentum voor grote veranderingen’ en hij constateert tot zijn tevredenheid dat er ‘op papier’ intussen ‘genoeg massa’ is om ‘de boel in beweging te krijgen’. Een ‘opstand’ voor een ‘toekomstbestendige samenleving’ zou dankzij het virus aanstaande zijn, eindelijk breekt ‘de waarheid’ door dat ‘een ­rigoureus ander perspectief op ­leven en werk’ nodig is, om de ‘complete wereld niet naar de corona’ te laten gaan.

Ik hoop dat Van de Griend in een volgende column nog eens man en paard noemt inzake die rigoureuze omwenteling, zeker aangezien hij daarin ook ‘een belangrijke taak’ ziet voor de journalistiek.

Maar het idee dat ‘massa’ in beweging gebracht zal worden, maakt mij nog haast banger dan het virus zelf en bovendien ben ik alleen bereid om boodschappen van virussen aan te nemen, voor zover zij verband houden met de bestrijding ervan. (1,5 meter afstand!)

Volgens Volkskrantcolumnist Bert Wagendorp moet de pandemie ons de weg wijzen naar ‘een radicale herziening van onze manier van leven’. Nu is er altijd reden om je leven te veranderen, al dan niet ‘radicaal’. Maar ik hoop niet dat het corona­virus daarbij de gids zal zijn. Welk heil kun je verwachten van een arbeidsmarkt, die als gevolg van een wereldwijde infectieziekte radicaal op de schop gaat?

Voor zover problemen al ooit op te lossen zijn, gebeurt dat nooit in één keer, niet naar aanleiding van één kwaal en ook niet dankzij één middel. Daarin onderscheidt de menselijke werkelijkheid zich van die der virussen. Je laten leiden door iets dat jou ­kapot wil maken, is per definitie onverstandig, maar zeker als je vooruitgang beoogt, lijkt een oorlogstoestand zoals die waarin we met het ­coronavirus verkeren, me geen goed uitgangspunt.

Al eeuwen grijpen (religieuze) leiders existentiële onzekerheid aan om alle neuzen een richting op te krijgen. Dat heeft nog nooit iets goeds opgeleverd.

Menselijk verstand, nieuwsgierigheid en vindingrijkheid zijn een betere gids dan angst. Zij hebben ons nooit ‘de waarheid’ gebracht, maar wel kennis, welvaart en gezondheid.

Het virus zegt niet dat wij onze levens rigoureus moeten veranderen, maar maakt duidelijk dat investeringen in zorg, onderzoek, vaccins en (test)materiaal noodzakelijk zijn en dat minder fysiek contact tussen mens en (wild) dier geboden is.

Corona brengt geen boodschap, maar confronteert met een pijnlijke vraag. Het virus dat de wereld in een economische crisis dreigt te storten, treft vooral ouderen. Jongeren raken erdoor verstoken van onderwijs en dertigers, veertigers en vijftigers dreigen hun banen te verliezen, terwijl besmetting voor hen niet of nauwelijks fataal is.

Zo dringt het huiveringwekkende vraagstuk zich op wat de ene generatie overheeft voor de andere. In dat licht verbleekt ‘radicaal’ anders willen leven tot iets om nog eens te bespreken bij een latte macchiato als de Starbucks weer open is.

Daniela Hooghiemstra is journalist en historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden