Opinie

Commissie-Schnabel dwingt mensen buiten de wet te treden

Naasten of andere hulpverleners moeten zelf hulp bij zelfdoding gaan verlenen aan mensen wier leven voltooid is.

Paul Schnabel, voorzitter van de Adviescommissie Voltooid Leven overhandigt op het ministerie van Volksgezondheid het advies over de juridische mogelijkheden met betrekking tot hulp bij zelfdoding.Beeld anp

De commissie-Schnabel vindt dat de euthanasiewet voldoende oplossing biedt voor mensen die hun leven voltooid achten en waardig willen sterven. Dat is niet alleen onjuist, het doet ook geen recht aan de wens van velen om zelf over hun leven en sterven te kunnen beslissen.

Naar aanleiding van het brede maatschappelijk debat over voltooid leven is een adviescommissie ingesteld met Paul Schnabel als voorzitter. Kern van de opdracht was de vraag hoe op een verantwoorde wijze invulling kan worden gegeven aan de wens van een toenemende groep Nederlanders om meer zelfbeschikkingsrecht bij voltooid leven. Het advies van de commissie is onthutsend in zijn eenvoud: de huidige euthanasiewet biedt voldoende ruimte voor de voltooid leven problematiek. Hoe is dit teleurstellende advies te begrijpen?

De commissie besteedt nauwelijks aandacht aan het intensieve maatschappelijk debat over voltooid leven. Wetenschappelijke publicaties zijn haar referentiekader. Deze eenzijdigheid heeft tot blikversmalling geleid. Erger nog is dat de commissie niet met de doelgroep zelf heeft gesproken. Was gaan luisteren in een verpleeghuis, was meegelopen met consulenten van De Einder of NVVE. Dan had de commissie begrepen om wie het gaat en wat hen beweegt.

Ouderen die hun leven voltooid achten, voelen zich niet meer verbonden met de wereld en vinden dat hun leven geen zin meer heeft. Vaak wordt hiervoor het begrip existentieel lijden gebruikt. Erken de doodswens van de oudere die na zorgvuldig beraad en in overleg met zijn naasten tot de conclusie is gekomen dat de waarde en de zin van zijn leven te veel zijn afgenomen. De oudere kan daarom de dood boven het leven verkiezen. Neem zijn wens om weloverwogen en waardig te sterven serieus.

Zelfbeschikking

De euthanasiewet biedt mogelijkheden voor mensen die lijden aan hun leven en tevens medische klachten hebben. Maar voor mensen die hun leven voltooid achten en geen medische problemen hebben, biedt de wet geen oplossing. De commissie erkent dit, maar merkt op dat het waarschijnlijk om een kleine groep gaat. Dit getuigt van minachting voor de mensen die het betreft, om welk aantal het ook gaat. De commissie laat hen willens en wetens in de kou staan.

Er is nog een tweede reden om in twijfel te trekken dat de huidige euthanasiewet bij voltooid leven voldoet. 67 procent van de artsen wijst stervenshulp af als het gaat om mensen die hun leven voltooid achten zonder dat er sprake is van een ernstige ziekte. Dit betekent dat de conclusie van de commissie dat de euthanasiewet voldoet, onjuist is. De meeste artsen doen het gewoon niet, omdat zij vinden dat de problematiek van voltooid leven buiten het medisch domein ligt. Hierdoor is de euthanasiewet voor mensen met een voltooid leven een vrijwel lege dop.

De euthanasiewet is gebaseerd op de visie dat het leven beschermd dient te worden. Alleen in noodsituaties waarbij bescherming van het leven en uitzonderlijk lijden met elkaar botsen, kan euthanasie onder zware voorwaarden worden toegestaan. In de pluriforme Nederlandse samenleving bestaat ook een andere visie op het zelfgekozen levenseinde. Ieder mens heeft de vrijheid zelf over zijn leven en zijn sterven te beslissen. Zelfbeschikking is hierbij het leidende beginsel. Weloverwogen waardige zelfdoding wordt in deze visie als een te respecteren keuze gezien.

Buiten de wet treden

Zowel beschermwaardigheid van het leven als zelfbeschikking hebben hun bedding in onze samenleving. Daarom dient er voor beide visies ruimte te zijn. Naast de euthanasiewet dient er daarom een regeling te komen die ruimte biedt aan die groep Nederlanders die hun leven op een waardige wijze zelf willen beëindigen zonder hun arts daarmee te belasten.

Gevreesd moet worden dat de politiek voorlopig niets voor mensen met een voltooid leven zal doen. Dan resteert niets anders dan de weg te gaan die nodig was bij euthanasie, namelijk buiten de wet treden. Dit betekent dat naasten of andere hulpverleners hulp bij zelfdoding bij voltooid leven gaan verlenen. Dat zal leiden tot vervolging en hopelijk zijn er weer rechters die openingen creëren. Zo kan zich een zorgvuldige praktijk van niet-medische stervenshulp bij voltooid leven ontwikkelen. Achteraf kan de politiek die praktijk in een wet omzetten. Laten we dus hopen op burgerlijke ongehoorzaamheid. Wat we nodig hebben, zijn moedige naasten en hulpverleners die de wens van mensen die hun leven voltooid achten serieus nemen en hen helpen op een waardige wijze te sterven.

Wouter Beekman is lid van de voormalige Initiatiefgroep Uit Vrije Wil en Frederique Defesche is auteur van het boek Voltooid Leven in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden