Column: Pechtolds reactie is van zo'n onwaarschijnlijke domheid dat ik mij afvraag of de journalist er echt bij was

Jonathan van het Reve

Terwijl ik deze zin schrijf, is minister Zijlstra nog steeds niet afgetreden. Na jarenlang te hebben rondgebazuind dat hij Vladimir Poetin hoogstpersoonlijk had horen vertellen hoe diens gedroomde 'Groot Rusland' eruitzag, moest hij dat maandag terugnemen. Hij was daar niet. Hij heeft dat niet gehoord. Hij is nooit bij Poetin op bezoek geweest. Zijlstra heeft, kortom, gelogen.

Zulke dingen gebeuren. Mensen liegen, niet alleen in Den Haag. Sommige mensen liegen vaker dan anderen, dat wel, maar ik weet eigenlijk niet zo goed wat het zegt over iemands persoonlijkheid. Ik ken mensen die vaak liegen, die ik desalniettemin erg hoog heb zitten. Ik ken mensen die nooit liegen, die ik toch voor geen cent vertrouw. Liegen is verkeerd. Maar wie een keertje liegt, is niet meteen een slecht mens.

Wat wél iets zegt, is hoe je ermee omgaat als je wordt betrapt.

Halbe Zijlstra is daar spectaculair slecht in. Hij erkent na lang aandringen dat het niet goed was om te liegen, maar uitsluitend in de betekenis van 'niet tactisch'. Zijn spijt betreft, zo blijkt uit alles, vooral dat hij is betrapt. 'Het feit dat we dit interview nu hebben...' peinst hij na de vraag of het verstandig was om te liegen, '...nu denk ik dat het niet verstandig was. Ik sta er nog wel achter dat ik de bron niet heb genoemd.'

Jazeker, hij is nog altijd trots dat hij niet heeft verklapt wie er wél bij die bijeenkomst was. Hij heeft een tankstation beroofd om de huur te betalen en verklaart achteraf dat hij nog steeds tevreden is over het betalen van die huur. Sterker nog, hij blijft zijn daad verdedigen: 'Het moet ook niet zo worden dat ik een verhaal vertel dat ik heb gehoord van het neefje van de achterbuurvrouw haar moeder.'

Dus de ingrijpende bewering dat Poetin eigenlijk zijn buurlanden wil annexeren, waar Zijlstra dus één bron voor heeft, moest nu eenmaal op een effectieve manier worden verspreid. En dáárom heeft Zijlstra verzonnen dat hij er zelf bij was. Dat Zijlstra zo onnozel en opportunistisch denkt, zal niet iedereen verbazen. Maar dat hij dat zelf, vrijwillig, aanvoert ter verdediging van zijn leugen, is toch wel bijzonder. Hij denkt dus dat dit tot begrip zal leiden. Dat mensen zullen zeggen: 'Ach natuurlijk, je moest het wel een beetje verkopen, je stond met de rug tegen de muur, anekdote-technisch.'

En dan zijn er nog de anderen. De trouwe collega's, die nu ook allemaal moeten huichelen. De pers weet dat ze liegen, zij weten dat de pers dat weet, maar daar gaan ze - hup - wasknijper op de neus, even een paar dagen volhouden dat de stront van Halbe naar bergamot ruikt. Ze blijven binnen de bandbreedte van het overeengekomen kletsverhaal. Maar de manier waarop ze die ruimte inkleuren, is toch weer veelzeggend.

Voor Rutte is het een tweede natuur. Die heeft al zo veel moeten liegen en draaien om prutsende collega's te beschermen dat hij het zelf waarschijnlijk oprecht niet ongemakkelijk vindt. 'Ja!', spreekt hij resoluut op de vraag of Zijlstra nog geloofwaardig is. 'Omdat de inhoud van het verhaal stáát.' Dus: Zijlstra heeft gelogen dat hij Poetin een verhaal heeft horen vertellen, maar omdat hij nu beweert dat iemand anders Poetin datzelfde verhaal heeft horen vertellen, blijft hij voor de premier geloofwaardig. En als het hele verhaal straks onzin blijkt te zijn, zegt Rutte waarschijnlijk: 'Och, ja maar Halbe was er niet bij hè? Weet hij veel wat Poetin allemaal zegt...'

Toch kan de premier niet in de schaduw staan van Alexander Pechtold. Die 'waardeert de openhartigheid' van Zijlstra (die er dus uit bestond dat hij zijn leugen moest toegeven, nadat een journaliste hem met bewijs had geconfronteerd) en voegt daaraan toe: 'Ik moet de eerste Rus nog tegenkomen die zijn fouten zelf rechtzet.' Nu is bekend dat D66 nogal druk is met het Russische Gevaar. Maar om een keiharde leugen van onze eigen minister aan te grijpen om het Russische volk als geheel onbetrouwbaar te noemen, terwijl je intussen bij andere partijen overal racisme ziet, is van zo'n onwaarschijnlijke domheid dat ik mij afvraag of de journalist die het optekende er wel echt bij was toen Pechtold het zei.

Terwijl ik deze zin schrijf, zit Zijlstra trouwens nog steeds op zijn plek.

Net als Pechtold.


Zijlstra, zijn diplomatieke ervaring en zijn leugen

Halbe Zijlstra geeft leugen toe: ontmoeting met Poetin heeft nooit plaatsgevonden
Minister Halbe Zijlstra van Buitenlandse Zaken heeft jarenlang gelogen over een ontmoeting met Vladimir Poetin. In tegenstelling tot zijn eerdere beweringen was de VVD'er in 2006 niet aanwezig op een bijeenkomst met de Russische president in diens buitenhuis. Premier Mark Rutte is al 'enkele weken' op de hoogte van het nepverhaal.

Zijlstra legde woorden Poetin verkeerd uit
Uit een toelichting van voormalig Shell-topman Jeroen van der Veer - de bron van Zijlstra's gewraakte uitspraken - blijkt dat de minister Poetins uitspraken over Groot-Rusland verkeerd heeft geïnterpreteerd.

Kletsmajoor Halbe

Zijlstra's liegen en draaien ondermijnt het gezag van dit kabinet en - erger nog - het landsbelang, schrijft Martin Sommer vandaag in het commentaar.

Halbe the lying Dutchman
Een fantast als minister van Buitenlandse Zaken: we staan internationaal voor gek, schrijft Bert Wagendorp in zijn column. 'Zeker als Zijlstra gewoon mag blijven zitten.'

Deze vragen bepalen Zijlstra's lot
Kan Zijlstra aanblijven als minister van Buitenlandse Zaken na zijn nepverhaal over Poetin? De vier pijnlijke vragen die het lot van de VVD'er gaan bepalen.

De wereld volgens Zijlstra
Hoon. Besmuikt gelach. Opperste verbazing. Het waren de eerste reacties nadat duidelijk was geworden dat Zijlstra de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken werd. Hij stond niet bekend om zijn buitenlandervaring, had nauwelijks een diplomatiek netwerk en had door zijn achtergrond eerder affiniteit met onderwijs, cultuur en zorg. Lees dit stuk uit oktober terug. (+)

Halbe Zijlstra. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant