Opinie CO2-heffing

CO2-heffing drijft grootverbruikers niet het land uit

De dreiging dat grote bedrijven naar het buitenland vertrekken wordt opgevoerd als argument tegen een CO2-heffing. Loos alarm, betoogt hoogleraar ruimtelijke economie Henk Folmer, die een parallel ziet met het dividenddebat: ‘Net zoals er meer factoren dan dividendbelasting het vestigingsplaatsklimaat bepalen, geldt dat ook voor de CO2-heffing.’

De hoogovens van Tata Steel in IJmuiden. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dreiging met vertrek naar het buitenland is een succesvolle strategie van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Ondanks de massale weerstand gingen het kabinet en de regeringsfracties akkoord met de door de werkgevers bepleite afschaffing van de dividendbelasting vanwege de dreiging dat Unilever het land zou verlaten en de negatieve uitstraling daarvan op het vestigingsklimaat. Met soortgelijke argumenten, toegespitst op het verlies aan werkgelegenheid bij grote energiegebruikers als staalbedrijf Tata en de petrochemische industrie in de haven van Rotterdam, lukte het de werkgeversvoorman Hans de Boer de CO2-heffing buiten het klimaatakkoord te houden.

De geschiedenis van de dividendbelasting toont aan dat er meer factoren zijn dan dividendbelasting die het vestigingsplaatsklimaat bepalen. Dit geldt ook voor de CO2-heffing. De beslissing om Nederland te verlaten hangt niet af van één, maar van een veelheid van nauw met elkaar verweven factoren, die gezamenlijk van invloed zijn op de bedrijfsresultaten. In wezen draait het om de mate van verslechtering van het vestigingsklimaat op de huidige locatie en het vinden van een gelijkwaardige locatie elders, maar zonder heffing.

Alternatieve opties beperkt

Essentiële factoren voor het vestigingsklimaat zijn de beschikbaarheid, het opleidingsniveau en het loonniveau op het gebied van arbeid. Dit geldt voor alle soorten bedrijven, maar zeker ook voor grote ondernemingen als Tata dat op de huidige locatie veel heeft geïnvesteerd in de werving en ontwikkeling van personeel. Het zal dan ook veel tijd en geld vergen om op een nieuwe locatie een gelijkwaardig personeelsbestand op te bouwen. Voor bedrijven als Tata en de petrochemische industrie is ook de directe nabijheid van een moderne zeehaven voor de aanvoer van grondstoffen van cruciaal belang en van een rivier als de Rijn voor de afvoer van eindproducten naar afnemers in het achterland, onder andere de Duitse auto-industrie. Naast de contacten met toeleveranciers en afnemers, zijn relaties met onderzoeksinstellingen, de lokale en centrale overheid relevant, maar ook de kwaliteit van het woonklimaat voor het personeel.

Verder impliceert verplaatsing aanzienlijke afschrijvingen op de huidige locatie en kosten van opbouw op een nieuwe. Ook de opvattingen van aandeelhouders spelen een belangrijke rol, zoals de geschiedenis van Unilever leert. Van belang bij de energietransitie en de reductie van de CO2-uitstoot is verder dat bedrijven vaak nauw met elkaar samenwerken wanneer ze voor een gezamenlijke uitdaging staan. Vertrek ondermijnt deze onderlinge contacten. Uit het bovenstaande volgt dat pas wanneer de vestigingsplaatsfactoren op de nieuwe locatie, waaronder een lagere CO2-heffing, gunstiger zijn dan op de huidige, het zinvol is voor een bedrijf te vertrekken om reden van de heffing.

Uit het bovenstaande volgt dat voor bedrijven als Tata in IJmuiden en de petrochemische industrie in de Rotterdamse haven, de keuze van gelijkwaardige vestigingsplaatsen uiterst beperkt is, zo niet nihil, zeker wat betreft West-Europa waar de meeste landen een vorm van CO2-heffing kennen. Dat betekent dat de waarschuwing van de VVD en van werkgeversvoorzitter De Boer loos alarm is.

Henk Folmer is hoogleraar ruimtelijke economie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.