Circustijger en tijger in dierentuin zijn dezelfde

Het bestaansrecht van dierentuinen is twijfelachtig. Mogen we dieren wel instrumenteel inzetten?

Tijger in Dierenpark Amersfoort Beeld anp
Tijger in Dierenpark AmersfoortBeeld anp

In het artikel Dierenmanieren (V, 9 februari) wordt de vraag gesteld of dierenparken hun bestaansrecht voldoende kunnen onderbouwen. Door de groeiende verontwaardiging over het houden van circusdieren lijkt het een kwestie van tijd voordat het brede publiek zich zal buigen over het 'probleem' van de dierentuindieren.

Om het ongemak bij het publiek over dierentuinen in de kiem te smoren, proberen leidinggevenden van dierenparken de maatschappelijke relevantie van hun bedrijven aan te tonen. Nu het vermaak van het publiek als argument om dieren op te sluiten is weggevallen, wordt de nadruk op andere functies gelegd. In het artikel Dierenmanieren komen grofweg twee alternatieve functies aan bod: educatie van het publiek en het behoud van soorten. Ik zal beide argumenten bespreken en vragen opwerpen die mijns inziens kunnen leiden tot een meer fundamentele evaluatie van dierentuinen.

Joep van Helden, socioloog en toneelschrijver Beeld
Joep van Helden, socioloog en toneelschrijverBeeld

De informerende rol wordt al sinds het ontstaan van dierentuinen als reden voor hun bestaan genoemd. Die intentie is te prijzen. De vraag is of een dierentuin de juiste manier is om informatie verschaffen. Onderzoeken naar dit onderwerp ondersteunen de educatieve functie nauwelijks. Uit het artikel Zoological Parks in American Society blijkt dat dierentuinbezoekers geen andere vooroordelen hebben ten op zichten van dieren dan niet-dierentuinbezoekers. 73 procent houdt niet van ratelslangen, 53 procent niet van gieren en slechts 4 procent houdt niet van olifanten. Uit het artikel People at zoos: the sociological approach blijkt dat bezoekers van dierenparken vrijwel uitsluitend geïnteresseerd zijn in dieren die: om eten vragen, schooien; eten; pas geboren zijn; geluid maken; of menselijk gedrag imiteren. Voor rustende dieren of dieren die zich verstoppen, is geen aandacht. Deze informatie doet vermoeden dat de dierentuinbezoeker weinig interesse heeft in het onderwijskundige aspect van dierentuinen, maar zich vooral komt amuseren. Interessant onderzoek zou zijn om opgedane kennis in dierentuinen te vergelijken met andere onderwijsmethodes zoals: natuurfilms, biologieboeken of het bekijken van wilde (Nederlandse) dieren.

Naast dat het fokken van dieren door dierentuinen niet zelden problematisch is - de genenpool is klein en de kans op inteelt groot - is het de vraag of het de meest efficiënte manier is om diersoorten te behouden.

Ten eerste zijn de obstakels om dierentuindieren uit te zetten in het wild aanzienlijk omdat ze niet ingesteld zijn op een leven in de vrije natuur.

Mantelbavianen en andere apen in Dierenpark Emmen Beeld Novum / Harm Meter
Mantelbavianen en andere apen in Dierenpark EmmenBeeld Novum / Harm Meter

Ten tweede lijkt het overbodig om het publiek te betrekken bij deze onderneming. Als het doel van dierenparken is diersoorten te behouden, zouden de subsidies voor Artis beter aangewend kunnen worden om bijvoorbeeld delen van het Amazonewoud aan te kopen in plaats van het dierenpark te onderhouden.

Ten derde kan het publiek een perverse prikkel vormen die dierenparken ertoe aanzet veel geld te investeren in populaire dieren, zoals de panda, en minder populaire soorten, zoals de slijkspringer, aan hun lot over te laten.

Zowel het educatieargument als het behoud van soortenargument gaat naar mijn mening voorbij aan vragen die het fundament vormen van het debat over dierethiek. Bijvoorbeeld: in hoeverre mogen mensen een dier instrumenteel gebruiken? Tot op welke hoogte telt het belang van een dier mee in onze morele evaluatie van dierentuinen, circussen, de vleesindustrie, het gebruik van proefdieren? Het zijn deze vragen die ten grondslag liggen aan het debat over onze omgang met dieren. Het isoleren van een casus (dierentuin, circus, stal, etc.) kan ongelijkheid in de hand werken. Zo wordt een circustijger een andere diersoort dan een dierentuintijger en wordt vervolgens anders behandeld. Dat is inconsistent en onwenselijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden