Commentaar Peter Giesen

‘Christchurch’ laat zien hoe gevaarlijk de fantasie van een monoculturele, ‘blanke’ samenleving is

Een politieagent begeleidt een man weg van de moskee. Beeld AP

De aanslag in Nieuw-Zeeland is niet alleen een drama voor moslims.

De aanslagen op twee moskeeën in Christchurch laten zien dat de open samenleving niet alleen wordt bedreigd door de radicale islam. Het gevaar komt ook van ­extreem-rechts. Brenton Tarrant, een zelfverklaarde fascist uit Australië vermoordde 50 mensen. Hij zei geïnspireerd te zijn door de Noorse terrorist Anders Breivik, die in 2011 77 mensen om het leven bracht.

De logica van Tarrant is dezelfde als die van Islamitische Staat. IS hoopte met aanslagen in Europa een burgeroorlog te ontketenen. Daarin moest de ‘grijze zone’, waarin moslims en niet-moslims vreedzaam­ samenleven, vernietigd worden. In een achtergelaten manifest verklaarde Tarrant te hopen dat moslims hun hand zouden overspelen door tegenacties te onder­nemen. Daardoor zou een conflict ontstaan waarbij de ‘indringers’ verdreven zouden kunnen worden en de ‘Europeanen’ hun landen weer ‘terug’ zouden krijgen.

Tegenover deze ideologische verdwazing verdienen de moslims in Nieuw-Zeeland en andere westerse landen onze volledige solidariteit. Terecht hebben de burgemeesters van de grote steden in Nederland gisteravond moskeeën bezocht om die verbondenheid tot uitdrukking te brengen. Moslims in westerse landen zijn burgers van een land waarin mensen van verschillende achtergronden met elkaar samenleven. ‘Christchurch’ laat zien hoe gevaarlijk de fantasie van een monoculturele, ‘blanke’ samenleving is. Zij leidt tot geweld, waarbij onschuldige mensen het slachtoffer worden van een illusoir streven naar de terugkeer van een geïdealiseerd verleden.

In alle westerse landen bestaat onvrede over immigratie. Het valt niet te ontkennen dat immigratie ­gepaard gaat met problemen. Vaak klinkt het verwijt dat over zulke problemen niet gesproken mag worden. Dat was misschien waar in de vorige eeuw, maar nu zeker niet meer. Integendeel, in sommige kringen is een klimaat ontstaan waarin immigranten consequent worden afgeschilderd als een gevaar voor ‘onze’ veiligheid en een bedreiging voor ‘onze’ cultuur. Dat gebeurt allereerst op internet, waar door sommigen consequent stemming wordt gemaakt tegen minderheden, in het bijzonder moslims.

Er bestaat echter ook een wisselwerking tussen ­extreem-rechts op internet en het discours van populistische politici. Tarrant verklaarde een fan te zijn van president Trump, ‘symbool van de hernieuwde witte identiteit’. Hij zei zelfs dat de nederlaag van Marine Le Pen bij de Franse verkiezingen van 2017 voor hem het sein was tot geweld over te gaan.

Natuurlijk draagt Trump of Le Pen niet rechtstreeks schuld aan het bloedbad in Christchurch. Niettemin laat de schanddaad van Brenton Tarrant zien dat politici, media en sociale media een verantwoordelijkheid hebben. Wie consequent negatief over moslims en andere immigranten spreekt, en miskent dat de meesten een vreedzaam bestaan leiden en een nuttige bijdrage aan de samenleving leveren, draagt bij aan een vergiftigd klimaat. Het consequent demoniseren van immigranten leidt tot ontmenselijking, waardoor een ­dolende geest als Brenton Tarrant het vermoorden van onschuldige mensen kan beschouwen als een rechtmatige daad.

‘Christchurch’ is niet alleen een drama voor moslims. De wrede aanslagen zouden tot algemene bezinning moeten leiden. De multi-etnische samenleving leidt tot spanningen. Het oplossen of verminderen van die spanningen is een opdracht voor iedereen. Daarover moet een open debat gevoerd worden. Maar de multi-etnische samenleving is ook een realiteit.

Illusies over een terugkeer naar een ‘blank vaderland’ leiden slechts tot geweld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden