Opinie

China speelt met vuur, Europa houdt zich op vlakte

De Europese afzijdigheid van het Chinese gestook in de Zuid-Chinese Zee is dom en kortzichtig, zegt oud-correspondente Joan Veldkamp.

Chinese soldaten op China's eerste vliegdekschip, de LiaoningBeeld Reuters

Zaterdag is het zeventig jaar geleden dat Japan capituleerde en er een einde kwam aan het lijden in de Jappenkampen in Azië en aan de kolonisatie van Korea en delen van China. Maar van een solide vrede in de regio is nog steeds geen sprake.

Er heerst een explosieve situatie, al zijn de rollen nu omgedraaid. Niet Japan, maar China profileert zich als de agressor. Telkens weer steekt het land een dikke middelvinger op naar de buurlanden, die verbijsterd zijn maar niet op kunnen tegen de nieuwe wereldmacht.

De jaarlijkse verhoging van het Chinese defensiebudget en de uitbreiding van het omvangrijke leger zijn zorgelijke ontwikkelingen. Maar zeker zo gevaarlijk zijn de territoriale claims van China en de agressieve manier waarop ze worden nagejaagd. Ze vormen op dit moment een directe bedreiging voor de stabiliteit.

Peking heeft het afgelopen jaar ruim 2.000 hectare land laten opspuiten rondom atollen en riffen die behoren tot de Spratly-eilanden in de Zuid-Chinese Zee. Op de kunstmatige eilanden worden radarinstallaties, landingsbanen en havens gebouwd; ook zijn er al artillerievoertuigen gezien.

Territorium

De Chinezen beschouwen de Zuid-Chinese zee als hun territorium; Peking claimt de soevereiniteit over de nieuwe eilanden en eigent zich alle rechten toe op het gebied van oliewinning en visvangst. Vietnam en de Filipijnen, die ook eilanden bezitten in de zee, hebben het nakijken.

Als bondgenoot van Zuid-Korea, Japan en de Filipijnen hebben de Verenigde Staten een belangrijke veiligheidstaak in de regio. Het land probeert - zonder succes - te bemiddelen in het conflict. Ook uit eigenbelang, want er lopen belangrijke vaarroutes door het gebied.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry dringt steeds aan op naleving van het zeerecht en op het respecteren van internationale afspraken over exclusieve economische zones in de zee. Ook dringt hij aan op een diplomatiek oplossing, om de stabiliteit in de regio te behouden.

Maar Peking lapt alle wetten en afspraken aan zijn laars. Vietnam en de Filipijnen maken militair gezien geen schijn van kans tegen China. En Peking weet dat de Amerikanen er weinig trek in hebben om in een gewapend conflict verzeild te raken over een paar rotsen en kale vlaktes.

Ze halen hun schouders dus op over alle commotie, ze doen geen toezeggingen aan Kerry en ze gaan fluitend verder met de landaanwinning. Ondertussen neemt de onrust in de buurlanden toe.

Joan Veldkamp

Grenzen

Want zijn er grenzen aan het Chinese machtsvertoon? Als het land ongestraft kan doorgaan, schept dat een precedent. Straks is geen wet en geen enkele internationale overeenkomst meer heilig voor China, ook niet buiten zijn invloedssfeer.

Het is opvallend hoe weinig kritiek China krijgt uit andere delen van de wereld. Vooral Europa houdt zich op de vlakte. Er is altijd wel een excuus om die afzijdigheid te rechtvaardigen: Europa heeft immers zijn eigen problemen, zoals Griekenland en de migrantenstroom uit Afrika.

Territoriale disputen in Azië zijn vooral een ingewikkelde ver-van-mijn-bedshow, en Europa pretendeert er weinig mee te maken te hebben. Ten onrechte. Want als het in Azië mis gaat, krijgen wij ook de klappen.

Een direct gevolg van de oplopende spanningen is een nieuwe wapenwedloop. Buurlanden van China verhogen hun defensiebudgetten en Japan levert opeens duikboten en hoogwaardig militair materieel aan de Filipijnen en andere landen in de regio. Bovendien wil premier Abe van Japan de pacifistische grondwet wijzigen en de Japanse zelfverdedigingsmacht, ook buiten het land, meer bevoegdheden geven.

Taai en bloedig

Als China op de ingeslagen weg blijft doorgaan, komt er een moment waarop de buurlanden het niet meer pikken en dan is een gewapend conflict niet ondenkbaar. Het zal taai en bloedig zijn en grote gevolgen hebben voor de economische ontwikkelingen in de regio.

Miljoenen mensen die nog steeds onder de armoedegrens leven, zullen de dupe worden. Ook zullen de zakelijke belangen van het Westen in de regio in gevaar komen en de westerse economieën hard worden geraakt.

Zover mag het niet komen. Passief vanaf de zijlijn blijven toekijken en China maar zijn gang laten gaan, is dus geen optie. Het land wil een belangrijke rol spelen op het wereldtoneel en is gevoelig voor prestigeverlies. Peking moet ervan doordrongen worden dat er grenzen zijn aan het eigenbelang en dat het internationale afspraken en wetten dient te respecteren. Anders kan het land nooit een volwaardig lid van de wereldgemeenschap zijn. Europa moet daarin ook zijn verantwoordelijkheid nemen door de landaanwinning scherp te veroordelen en serieuze druk op China uit te oefenen om van koers te veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden