Opinie China

China anno 2019: Trots, Technologie en Totalitarisme

Alleen geslaagde samenwerking tussen Washington en Brussel kan China tot ander gedrag bewegen, betoogt sinoloog Henk Schulte Nordholt.

Chinese soldaten oefenen voor de militaire parade op 1 oktober. Beeld Reuters

Drie T’s kenmerken het China van 2019. De Communistische Partij van China (CPC), die het land sinds 1949 met ijzeren hand regeert, is Trots op de economische en militaire macht van het land. Het regime ziet de eeuwenoude positie van grootmacht als natuurlijk. Door de Eeuw van Vernedering (1842-1949), telde China tijdelijk niet meer mee, maar nu is het oude rijk terug op het hoogste podium. De bezetting van de Zuid-Chinese Zee, de Nieuwe Zijderoute die tientallen landen economisch van China afhankelijk maakt en het de les lezen van westerse landen die zich kritisch tegenover Beijing opstellen, passen in de verwezenlijking van het doel dat iedere Chinese patriot sinds 1842 heeft geobsedeerd: het herstel van China als moreel, politiek en economisch centrum van de wereld.

Het belangrijkste instrument om te domineren is Technologie. China was tot voor kort de werkplaats van de wereld: onder buitenlandse merknamen en met westerse kennis maakte het land alles wat de overzeese consument begeerde. Nu worden met Chinese technologie gemaakte hoge snelheidstreinen en mobiele telefoons op grote schaal geëxporteerd. Het einddoel is om de door het Westen gedomineerde industriële standaarden te vervangen door Chinese – een ambitie die in het plan Made in China 2025 in detail wordt omschreven. Beijing is dan niet langer een koper, maar verkoper van technologie. Dat levert niet alleen veel geld op, het maakt overzeese afnemers ook afhankelijk en kwetsbaar voor politiek misbruik. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Huawei dat in de race is om landen als Nederland de nieuwe 5G-generatie van telecommunicatiesystemen te leveren. Gezien de absolute controle van de Communistische Partij over het bedrijfsleven is de zorg terecht dat de data van de westerse gebruiker dan in handen van de Chinese staat vallen.

Idool Mao Zedong

China is nooit een democratie geweest, maar onder president Xi Jinping vertoont het regime Totalitaire trekken: de CPC heeft zijn aanwezigheid in de haarvaten van de samenleving (scholen, bedrijven, het leger) aangescherpt en door middel van het Sociale Krediet Systeem wordt het moreel wenselijke gedrag van de burger gemonitord en waar nodig gecorrigeerd. De persoonsverheerlijking van Xi Jinping doet denken aan de dagen van Mao Zedong. En net als zijn grote idool produceert Xi regelmatig boekjes met politieke wijsheden en vermaningen voor het volk. Sociale media worden gebruikt als propagandamedia. De app Xuexi Qiangguo (Bestudeer het sterke land) introduceert Het Denken van Xi Jinping. Actieve gebruikers kunnen Sociale Kredietpunten verzamelen, leden van CPC zijn verplicht de app dagelijks te bezoeken.

Wat is het antwoord van het Westen? De Amerikanen dachten tot voor kort dat economische samenwerking Beijing zou veranderen in een responsible stakeholder in de internationale orde. Die illusie hebben ze nu laten varen. Het lidmaatschap in 2001 van de Wereldhandelsorganisatie zorgde ervoor dat Chinese exporteurs de westerse markten konden overspoelen zonder invoerrechten te betalen, maar betekende geen acceptatie van de normatieve kant van de westerse orde: mensenrechten worden gezien als een politiek instrument om China onder druk te zetten. Beijing bouwt nu aan een orde waarin China in het centrum van de wereld staat. Washington heeft daarom het land benoemd als aartsrivaal: Chinese technologiebedrijven worden geweerd van de Amerikaanse markt, de Amerikaanse marine vaart door de Zuid-Chinese Zee en de militaire relaties met landen als Japan en Vietnam worden versterkt.

De Europeanen reageren op zijn Europees: documenten worden geproduceerd waarin zorgen om de nationale veiligheid staan, maar ook oproepen tot samenwerking en het grijpen van ‘kansen’. Zo ook het maandag in de Tweede Kamer besproken polderstuk Nederland – China: een nieuwe balans. Natuurlijk moeten we zaken blijven doen met deze economische grootmacht, maar de macht in het land ligt in handen van een regime dat zich razendsnel bewapent, cyberaanvallen uitvoert om gevoelige kennis te verwerven en vijandig tegenover onze democratie staat.

De T van Trump

Het meest effectieve verweer is verrassend genoeg een vierde T. Trump voert een hard beleid om China’s militaire en economische expansie (mogelijk gemaakt door grootschalige diefstal van westerse technologie) een halt toe te roepen. Alleen als Washington en Brussel erin slagen om samen te werken, kan China tot ander gedrag worden bewogen. De economie van de VS en de EU samen is nog steeds drie keer zo groot als die van China, en macht is de enige taal die in Beijing wordt verstaan. Westerse standvastigheid versnelt bovendien de wende die in China onvermijdelijk gaat plaatsvinden.

Het Xi-isme wordt door velen in China zelf ook als extreem en in strijd met de Confucianistische traditie van gematigdheid en gezond verstand ervaren. Niets zou meer bijdragen aan een verbetering van de mensenrechten in China dan een verandering van het politieke regime.

Henk Schulte Nordholt is sinoloog en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden