Opinie op Zondag Nederlands buitenlands beleid

China, Amerika en het Midden-Oosten zijn de grote uitdagingen van Nederlands buitenlands beleid

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club auteurs. Vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok (links) met zijn Chinese ambtgenoot Wang Yi tijdens een recentelijke persconferentie in Beijing. Beeld EPA

Beschikt de Nederlandse regering over enige visie op buitenlands beleid? Althans, over een visie die verder reikt dan vergroting van onze afzetmarkt? Of is dat met de VVD inderdaad te veel gevraagd? Rutte heeft immers in dit verband jarenlang flauwe mopjes over oogartsbezoek getapt, en pas recent ontdekt dat Europa over meer dan handel gaat. De drie ministers voor Buitenlandse Zaken die zijn partij dit decennium geleverd heeft - Rosenthal, Zijlstra en Blok - blinken uit door incompetentie dan wel nietszeggendheid.

Als wij afzien van Rusland, waar Den Haag zichzelf door de MH17 in haar juridische en morele gelijk heeft opgesloten, zijn er drie uitdagingen die dringend om een consistent antwoord vragen: China, Amerika en, in verband daarmee, het Midden-Oosten.

Allereerst China. Of concreet: Huawei en het 5-G-netwerk. Het kabinet komt niet verder dan de bezwering dat we vooral ‘niet naïef’ moeten zijn. Maar als de kosten van niet-naïef-zijn te hoog op dreigen te lopen, en de mogelijke baten van naïef zijn zo groot, is menigeen toch liever wel naïef. Dat gold al voor de megalomane campusideeën van de Groningse universiteit, tot studentenfractie Calimero daar vorig jaar een stokje voor stak.

Hete brei

Als vanouds wordt in Den Haag weer om de hete brei heen gedanst. In de China-nota van het kabinet wordt de naam van Huawei niet eens genoemd. In het AIVD-advies wel, maar dat ging dus niet naar de Kamer. Het is net als bij Schiphol: het mag niet anders dan een win-win-situatie zijn, want anders moet er door politici gekozen worden, en kiezen maakt de verliezers van hun keuze boos. Er is door PTT en T-Mobile al zoveel in spul van Huawei geïnvesteerd; uitsluiten is zo duur en opnieuw beginnen zet Nederland op achterstand. Nu loopt zelfs Monaco op ons voor. Daar wagen ze vanouds inderdaad een gokje.

Intussen is er een nieuw rapport van de AIVD: Huawei spioneert - iets wat de Amerikanen al langer beweren. Nu is het noch in het geval van de AIVD - indachtig de Haga-saga rond het salafismegevaar - noch bij Amerika verstandig om blindelings op de blauwe ogen van Dick Schoof dan wel Donald Trump te vertrouwen, maar in dit geval hebben beiden hoogstwaarschijnlijk het gelijk aan hun kant. In elk geval is het risico voor de Nederlandse samenleving als zij gelijk hebben aanzienlijk groter dan ingeval van een paar halvegare imams die in Amsterdam wat islamitische jeugd op het foute pad zouden kunnen brengen. Die hebben straks niet cruciale infrastructuur in handen.

Zeker: Washington heeft bij een Nederlandse - of Europese - boycot van Huawei veel economisch eigenbelang. En we hoeven ons ook niet mee te laten slepen in een Amerikaans-Chinese handelsoorlog om ons vervolgens massaal chloorkippen door de strot te laten duwen. Dat mogen we met een gerust hart overlaten aan de gebrexiteerde Britten, wier Boris Johnson straks aan het Witte Huis mag vragen welke ambassadeur voor Dolle Donald nog acceptabel is. Laat hij alvast een reserve-voorraad afschietbare diplomaten aanleggen, want afgaande op Kim Darroch wordt iedereen van Trump snel tureluurs.

Hoe dan ook: het maakt het zeer urgent dat Europa hier de handen ineen slaat, om in de toekomst technologisch noch van China noch van Amerika afhankelijk te zijn. Want behalve Huawei koestert, zoals we sinds deze week weten, naast Facebook ook Google grote interesse voor ons particuliere doen.

Gemeenschappelijke koers

Militair blijven we nauw aan de VS verbonden, en het is ook in ons belang om de NAVO vier - of acht - jaar Trump te laten overleven. Ook hier is een gemeenschappelijke koers raadzaam om te vermijden dat de Europese landen in hun pogingen elk voor zich een wit voetje in Washington te halen, tegen elkaar worden uitgespeeld. Dat is immers wat Trump, die van internationale samenwerkingsverbanden niets moet hebben, evident keer op keer probeert.

Allereerst is daar de Nederlandse defensiebijdrage. Men kan niet ontkennen dat Den Haag zijn afspraken niet nakomt - en dat Washington de Nederlandse (of Duitse) uitvluchten zat is, kan men de VS niet geheel kwalijk nemen. Of die afspraak als zodanig zinnig was, is overigens een tweede. Misschien geeft niet zozeer Europa te weinig uit aan defensie, als wel Amerika veel te veel.

Die Amerikaanse defensie-uitgaven vallen ook niet los te zien van wereldwijde militaire activiteiten die ook voor ons in Europa relevantie bezitten. Vooral in het Midden-Oosten brengen die Europa vanwege eenzijdig pro-Israëlische en anti-Iraanse partijkeuzes in een lastig pakket.

Amerika heeft Nederland recent om hulp gevraagd: als jullie zoveel kritiek hebben op ons vertrek uit Syrië, blijf dan niet aan de zijlijn staan! Den Haag beroept zich nu op volkenrechtelijke gronden om uit dat wespennest weg te blijven, maar staat - om niet steeds nee te hoeven verkopen - nu welwillend tegenover een patrouille-fregat naar de Perzische Golf. Maar waar de strijd tegen IS in Syrië op zich een legitieme is, is het Washington dat het nucleaire pact - waaraan Teheran zich keurig hield - eenzijdig heeft opgezegd. Dat brengt het gevaar met zich mee dat als Den Haag hier straks in een oorlog verwikkeld raakt, het aan de foute kant van de geschiedenis belandt.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden