CDA moet meedoen

Door ja te zeggen tegen deze coalitie kan het CDA zijn eigen programma het beste realiseren.

Ferdinand Grapperhaus

Het kan verkeren. Op de avond van de verkiezingen bleek het CDA de grootste verliezer, met een historische nederlaag: de Tweede Kamerfractie werd praktisch gehalveerd. Ik ervoer dat als een grote teleurstelling: de kiezer liep met een grote boog om de vernieuwingsagenda van het CDA heen.

Concrete plannen
De partij had zich naar mijn stellige overtuiging sterk gemaakt voor concrete plannen voor de toekomst: bestuurlijke vernieuwing, verbetering van de arbeidsmarkt, versterking van justitie en veiligheid, rechtvaardige strengheid in de integratie en immigratie, en het betaalbaar en toch op goed niveau houden van de zorg. Niet minder belangrijk waren: behoud en modernisering van ontwikkelingssamenwerking, duurzaamheid in de economie, investeren in onderwijs en stabiliteit op de woningmarkt. En niet te vergeten: het CDA presenteerde op al die gebieden voorstellen die ook de financiën van de overheid weer op orde brachten.

Voor een partij die de naam heeft behoudzuchtig te zijn, stonden er dus veel wezenlijke veranderingen in het programma. De kiezer zag het niet, of zag er in elk geval weinig in.
En toch, vandaag beslist uitgerekend het CDA-congres over de politieke beleidsagenda van de komende jaren – want daar gaat het om. En wie het leest, ziet dat dit regeerakkoord grotendeels diezelfde wezenlijke veranderingen voorstaat als het CDA-verkiezingsprogramma. Het is goed om dat eens hardop te zeggen.

Discussie
Want veel mensen – binnen en buiten het CDA – hebben de afgelopen maanden de discussie over de inhoud van de informatie niet willen afwachten. Dat gaf een heel vervreemdend effect: het leek alsof alle urgente kwesties waarvoor Nederland de komende twee, misschien zelfs drie regeerperiodes staat, als sneeuw voor de zon waren verdwenen. En dat terwijl de eerstvolgende tien jaren beslissend zijn voor de fundamenten van onze zorgvuldig opgebouwde maatschappij. We moeten oplossingen vinden voor de vergrijzing, de toenemende druk op het milieu, de verslechtering van onze concurrentiepositie en niet te vergeten: de enorme kloof die is ontstaan tussen de haves en de havenots van een tolerante leefomgeving.

Het succes van de PVV is deels hierop terug te voeren dat wij, mensen die denken het beste voor te hebben met maatschappij en medemens, onvoldoende hebben gezien wat de burgers echt bezig hield. Zelf ben ik ook zo’n weldenkende die onvoldoende heeft opgelet. Ik heb de onvrede die onder de PVV schuilgaat te gemakkelijk afgedaan, en daar schaam ik me achteraf voor. Ik zie in dat er een blijvende maatschappelijke onmacht is die we gezamenlijk moeten proberen te verhelpen.

Onhandig
Intussen vindt een groot aantal Nederlanders dat een kabinet niet mede afhankelijk mag zijn van de gedoogsteun van de PVV, een partij die in hun ogen selectief intolerant is. Nu is er wel een onhandig probleem: 1 op de 6 Nederlanders heeft op die partij gestemd. Als we om principiële motieven die partij volstrekt negeren, zetten we dus eenzesde van de bevolking buiten spel. Dat maakt het aanzienlijk lastiger die beleidsagenda te realiseren – om nog maar te zwijgen over het nog verder uit elkaar vallen van de maatschappelijke cohesie.

Het was misschien mogelijk geweest een coalitie te vormen die gematigd links, gematigd rechts en het midden vertegenwoordigt – dat had het kabinet van nationale eenheid kunnen worden waar sommigen voor hebben gepleit, gebouwd op de door Job Cohen gepropageerde brede sociale contracten. Maar links wilde niet: bij herhaling heeft de PvdA gesprekken over een middencoalitie afgewezen – niet vanwege de inhoud, maar met het oog op toekomstige electorale effecten, zoals kopstukken zelf verklaarden in een reportage afgelopen zomer in Vrij Nederland.

Gebrekkig
Het zij zo. Belangrijker is dat links de komende jaren programmatisch weinig of niets te bieden heeft. Dat ligt deels aan de gebrekkige hervormingsagenda van links, maar zeker ook aan de weigering met iedereen te blijven praten, dus ook met de PVV.
Hoe zit het nu met die voor velen zo abjecte PVV? Men hoeft nauwelijks weldenkend te zijn om het met een aantal uitgangspunten van de PVV volstrekt oneens te zijn. Neem etnische registratie: onrechtvaardig en onrechtmatig. Tegen invoering daarvan, of iets dat daar op lijkt, zal ik mij met hand en tand verzetten. Maar ik blijf graag met PVV-Kamerleden en PVV-kiezers discussiëren over waarom dat een verkeerd idee is.

Ik ben beslist niet bereid de PVV of haar kiezers de rug toe te keren. Dat vind ik hooghartig en niet-betrokken. Betrokkenheid betekent enerzijds dat je verantwoordelijkheid neemt, anderzijds dat je solidair bent met je medemens. Dat wil zeggen dat je minderheden er zonder voorbehoud bijhaalt in de samenleving. Het betekent óók dat je degenen die minderheidsstandpunten over die minderheden hebben, niet uitsluit.

Dialoog
Als we één samenleving willen blijven vormen, moeten we met de ander in dialoog blijven. Als Wilders kritiek heeft op het integratiebeleid, moeten we daar niet voor weglopen maar zijn kritiek op juistheid verifiëren en de overdrijving eruit halen, en hem daar ook, met kracht van argumenten, op wijzen. Als hij fulmineert tegen radicaal-islamitische terroristen, begrijp ik heel goed waar hij het over heeft. Maar als hij probeert dat te betrekken op moslims in meer algemene zin, wijs ik dat krachtig af.

Misschien is dit wel moeilijk voor degenen die al jaren in hun eigen reservaten van werk, wonen en vrije tijd leven, waar zij vooral elkaar en hun gelijken ontmoeten. Maar voor wie bereid is uit zijn beschermde bestaan te stappen, moet het geen moeite zijn zich ook met mensen te bemoeien die nou net wat minder politiek correcte standpunten hebben: ga ermee in gesprek en werk er zelfs mee samen. Het Rotterdamse stadsbestuur heeft halverwege dit decennium laten zien hoe dat kan.

Net zo goed mag van mensen die bepaalde minderheden per definitie niet tolereren, verwacht worden dat ze hun vooroordelen opzijzetten.
Maar als je in een wijk woont die geterroriseerd wordt door jeugdbendes, als je je baan kwijt raakt omdat die naar China wordt verplaatst of als je nergens terecht kunt met een kind met een stoornis, heb je op zijn minst recht op een stem in het debat. En dat je niet meteen wordt afgerekend en in de hoek gezet wordt door wie zich de tolerantie makkelijker kan veroorloven – zoals ikzelf.

Meedoen
Als we bereid zijn een dialoog te voeren over de grote maatschappelijke kwesties en iedereen daarin te betrekken, kunnen wij anderen er op aanspreken dat zij ook in die dialoog meedoen – en kunnen we ze duidelijk maken dat iedereen mag meedoen.
Dan wordt het mogelijk mensen die mee kunnen doen daarop aan te spreken, en mensen die daar moeite mee hebben adequaat te beschermen – op de arbeidsmarkt, in de sociale zekerheid, de zorg en het onderwijs.
Verantwoordelijkheid nemen wil zeggen dat je ook bereid bent aan de wedstrijd mee te doen als je van te voren ziet aankomen dat het een zwaar karwei gaat worden en de kans op succes maar klein is.
Het CDA moet deelnemen aan deze coalitie.

null Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden