OPINIEBLOGCHINA EN HUMOR

Cartoonisten: ‘We zijn kanonnenvoer op de eerste rij’

De Chinese ambassadeur Xu Hong waarschuwde Nederlandse kranten en cartoonisten dinsdag: als er ‘kwetsende spotprenten’ verschijnen, verwacht hij dat de overheid ingrijpt. Drie cartoonisten reageren. ‘Ik kan niet flexibel zijn in mijn vrijheid van meningsuiting.’

Spotprent in de Deense krant Jyllands-Posten. De gele sterren op de Chinese vlag zijn vervangen door virusdeeltjes.Beeld Niels Bo Bojesen / Jyllands-Posten

Cartoonist Ruben L. Oppenheimer (NRC Handelsblad, AD, De Limburger) heeft al jaren politiebewaking, zijn post wordt gecontroleerd door ‘mensen met blauwe handschoenen’ en hij ontvangt regelmatig bedreigingen. Oppenheimer is door zijn cartoons ‘ernstig beperkt in mijn publieke optredens’, geeft hij desgevraagd aan. ‘Veel live-uitzendingen kan ik niet meer doen. En congressen, fora en debatten bezoek ik uit veiligheidsoverwegingen al jaren niet meer.’

Toch zal hij geen concessies doen aan zijn creatieve vrijheid. Hij kan niet ‘flexibel zijn in zijn vrijheid van meningsuiting’. Een mening is niet van elastiek.

Oppenheimer ziet in de waarschuwing van de Chinese ambassadeur juist een motivatie om de pen ter hand te nemen. Het is volgens hem juist aan columnisten en cartoonisten om te bepalen waar de grens ligt. ‘Ik kaart zaken graag aan, al heb ik geen zin om een roepende in de woestijn te zijn. De samenleving moet het de moeite waard vinden de vrijheid van meningsuiting te verdedigen.’

Kanonnenvoer

Volgens hem past de waarschuwing van de ambassadeur in een trend: doordat kritiek van steeds meer kanten komt, staat hij onder grotere druk. ‘Daardoor gaan sommige collega’s bepaalde onderwerpen mijden.’ Het kaltstellen van cartoonisten, noemt Oppenheimer dat. ‘Het is makkelijk om satirici aan te pakken, we werken in de publieke ruimte en zijn dus kanonnenvoer op de voorste rij. Daar springt de ambassadeur op in.’

De cartoonist Cortés (GeenStijl, Eindhovens Dagblad) vindt de oproep van ambassadeur Xu lachwekkend. ‘Het deed me denken aan de pogingen van Erdogan om critici de mond te snoeren.’ Hij maakte meteen een coronacartoon voor GeenStijl. Toch is het bericht volgens hem ook zorgelijk. ‘Blijkbaar denkt Xu dat hij het kan maken in een Nederlandse krant cartoonisten en media te waarschuwen. Dat zegt iets over China, maar ook over het klimaat in Nederland en Europa.

‘Het geeft aan hoe de machtsverhoudingen liggen als een Chinese ambassadeur dit denkt te kunnen afdwingen.’

Jos Collignon (de Volkskrant) vindt de waarschuwing en de uitleg van de Chinese ambassadeur vooral amusant. ‘De vrijheid van meningsuiting gaat volgens Xu niet boven morele afwegingen. De vraag die bij mij opkomt is: om wiens morele afwegingen gaat het hier? Die van de Chinese regering? Daar hebben tekenaars nooit een hoge pet van op gehad. Ik trek me er niks van aan.’

Regeringen die het werk van cartoonisten onder de vrijheid van meningsuiting scharen, diskwalificeren zichzelf als hoeder van mensenrechten, stelt Xu. Die redenering verbaast Collignon. ‘Allereerst is het onduidelijk wat het censureren van cartoonisten te maken heeft met het verdedigen van mensenrechten. Ten tweede verbaast het me omdat ik bij hoeders van mensenrechten niet direct aan China denk.’

Omgekeerd effect

Collignon denkt dat de bezwaren van de ambassadeur het omgekeerde effect hebben. ‘Het is een goed teken als regeringen spotprenten niet prettig vinden. Een cartoon moet schuren en als dat lukt, is het raak. Soms gaat het dan de wereld over. Zo murmelt een spotprent mee in de publieke opinie. Geen ambassadeur die daartussen komt.’

Als cartoonisten na acties van fundamentalisten of bedreigingen kiezen even niet over de islam te tekenen, over Erdogan of Iran, hebben cartoonisten verloren, stelt Oppenheimer. ‘Dan volgt ook Trump, en daarna Nederlandse politici. Dat is gevaarlijk, en daarom is het belangrijk de grenzen te bewaken.’ Volgens hem is een waarschuwing van een ambassadeur slechts een eerste stap.

‘De tweede fase breekt aan wanneer mensen publiekelijk stellen: Misschien moeten niet alles kunnen en moeten die cartoonisten maar een toontje lager zingen. Daarom moet je bezwaren zoals die van Xu vroegtijdig een halt toeroepen, want voor je het weet beland je in een dictatuur.’

Volgens Cortés dienen politici de vrijheid van meningsuiting te bewaken. ‘Dít zijn de momenten waarop politici laten zien dat China zich niet zomaar kan bemoeien met de persvrijheid. Die ambassadeur moet op de vingers worden getikt, maar ik betwijfel of politiek Den Haag dat aandurft.’

Maurits Chabot

De Chinese ambassadeur in Nederland Xu Hong hekelde maandag in een vraaggesprek met de Volkskrant spottende cartoons over het corona-virus in Europese media. Hebben Chinezen geen gevoel voor humor?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden