COLUMNLisa Bouyeure

Cancelcultuur is een stuk ingewikkelder dan ze lijkt

‘Er is een bepaalde groep mensen die het gewoon grappig vindt om alles wat ze niet begrijpen belachelijk te maken en het dan humor te noemen’, sprak vlogger Alice Olsthoorn tegen haar kijkers. Aanleiding was een aflevering van het YouTube-programma RoddelPraat, waarin Olsthoorn, een jonge transgender vrouw, meermaals ‘tranny’ werd genoemd door Powned-verslaggever Dennis Schouten en professioneel boze witte man Jan Roos. 

Wat Olsthoorn betreft mogen er allerlei grappen over haar worden gemaakt, over dat ze scheve tanden heeft, een pluizig kapsel of een gebrek aan talent. ‘Maar dat is wat anders dan een trans vrouw ‘tranny’ of een man noemen’. De youtuber gebruikt ‘het t-woord’ weliswaar als geuzennaam, maar de term is enorm beledigend, legt ze uit. Daarbij worden er nog steeds mensen in elkaar geslagen puur omdat ze transgender zijn. Olsthoorn herinnert zich nog goed een incident aan het begin van haar transitie, waarbij ze door een grote groep jongens met stenen werd bekogeld, gewoon midden in de stad. 

‘Er is geen ruimte om ons nu belachelijk te maken want daarmee versterk je het idee dat wij vies, naar en ongewenst zijn.’ De vrijheid van meningsuiting van de een, leek ze te willen zeggen, betekent soms de onvrijheid van de ander. En wat weegt er dan zwaarder? 

Olsthoorn benaderde haar management bij Talpa voor een gesprek. Deze week werd bekend dat Schouten, die daar ook onder contract stond, is weggestuurd bij het mediabedrijf. Niet direct vanwege de beledigingen aan het adres van zijn collega, vertelde hij in een video van GeenStijl, met de bloemrijke titel ‘Dennis Schouten legt lul op de bar in Chips. Nootjes. Bier.’, maar omdat hij uit de school was geklapt over interne aangelegenheden. Volgens Talpa, las ik dan weer bij Shownieuws, zou er ‘bij nader inzien toch geen goede fit’ zijn geweest tussen de partijen. 

Voor buitenstaanders was het allemaal net onduidelijk genoeg om er het label je-mag-ook-helemaal-niks-meer-zeggen op te kunnen plakken. Of ‘cancelcultuur’, zoals dat tegenwoordig heet. Een korte uitleg voor wie niet met enige regelmaat op sociale media vertoeft: cancelcultuur houdt in dat mensen, bedrijven of instituten in diskrediet raken vanwege een onwelgevallige uitspraak of daad. Zo wordt er bijvoorbeeld ontslag geëist, een podium ontzegd of opgeroepen tot een boycot, maar veel vaker is een stevig weerwoord of een daling op de populariteitsladder ook voldoende om van ‘cancellen’ te spreken. 

Vlogger Alice Olsthoorn.Beeld YouTube

Om het nog iets ingewikkelder te maken worden alleen mensen met progressieve denkbeelden onder beoefenaars van de cancelcultuur geschaard. Wél cancellen: merken oproepen om niet meer te adverteren in programma’s waarin een zwarte man voor Zwarte Piet wordt uitgemaakt. Géén cancellen: oproepen om de betreffende merken te boycotten. 

Wie Olsthoorns filmpjes over transfobie bekijkt, kan haar moeilijk van onredelijkheid betichten. Steeds weer legt ze geduldig uit waarom bepaalde opmerkingen niet kunnen en maakt daarbij duidelijk het onderscheid tussen onwetendheid en kwade opzet. Misschien wisten ze niet wat ze deden, concludeert ze dan na afloop, of: deze jongens zijn gewoon nooit met trans mensen in contact gekomen. ‘Jullie zijn altijd heel erg van: oh, cancel iemand, maar dat is nooit echt mijn intentie. Ik wil gewoon een video over iets maken, mensen onderwijzen en het daar dan bij laten. Dan zie ik verder wel wat de wereld doet, dat is dan allemaal niet meer up to me.’  

Wat de wereld nu onder andere doet, is bedrijven zo nu en dan herinneren aan de inclusieve missie waarmee ze zich profileren, over ‘het tegengaan van elke vorm van discriminatie’ bijvoorbeeld, zoals op de website van Talpa is te lezen. Dat kun je natuurlijk cancellen noemen, maar in het Engels hebben ze een mooi spreekwoord voor zo’n oproep om consequent te zijn: put your money where your mouth is

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden