Burgers maken samen de nieuwe wereld, niet politici

De groeiende bottom-up-beweging geeft vorm aan een nieuwe wereld. Europa moet die ondersteunen.

Het voormalig vliegveld Tempelhof in Berlijn is tegenwoordig een gedeelde ruimte voor burgers. Zo zijn er vliegerwedstrijden, festivals en is het een opvangplaats voor vluchtelingen. Foto epa

In de Verenigde Staten heeft Trump gewonnen. In Europese landen viert het rechts-nationalisme hoogtij. In Turkije is de facto een nieuwe dictatuur gesticht. En steeds meer mensen worden ontmoedigd door een economisch systeem dat meer tegen ons werkt dan voor ons. De klimaatverandering en de vreselijke consequenties daarvan lijken onomkeerbaar. O ja, en net als altijd, is er overal oorlog. Velen doen de luiken dicht. Zij kijken naar binnen en grijpen terug op dat wat bekend is. Dan maar de grenzen dicht. Dan maar een 'sterke leider'.

En toch, ondanks alles, gloort er hoop. Als we één ding kunnen leren van deze periode is het wel dat barokke, overgecentraliseerde overheden en onbegrijpelijke mondiale productieketens niet werken. Deze ver-van-je-bedshow heeft zich tegen ons gekeerd. Draai je eens om, en kijk wat er van onder komt. Daar zit de hoop, daar zit de energie. Daar wordt de toekomst vormgegeven.

Over de hele wereld en door heel Europa worden nieuwe ideeën bedacht. Overal nemen mensen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor hun directe omgeving. Op talloze plekken bedenken mensen ideeën voor een nieuwe economie die voor iedereen werkt, én voor het milieu. Anderen bedenken ideeën voor een nieuwe democratie die mensen weer een stem geeft. Nieuwe vormen van samenwerking, nieuwe concepten van macht, arbeid en geld, nieuwe manieren om over burgerschap en grenzen na te denken: de creativiteit is explosief.

In Amsterdam heb je Amsterdam Energie, een lokale energiecoöperatie waar duurzame energie wordt opgewekt en mensen gemeenschappelijk eigenaar zijn. In Berlijn heb je het oude vliegveld Tempelhof, dat sinds er niet meer wordt gevlogen dient als gedeelde ruimte voor alle burgers.

Er is daar een stadstuin, een plek om te vliegeren en te sporten en sinds kort ook een plek voor vluchtelingen. De gemeente Berlijn wilde hier bouwen, maar daar staken de burgers een stokje voor. In IJsland schreven de mensen zelf hun eigen, nieuwe grondwet, met onlineplatforms en offlinebijeenkomsten door het hele land. En wereldwijd voeren mensen nu actie om van Twitter een coöperatie te maken, waarvan wij allemaal eigenaar zijn.

En zo zijn er tientallen voorbeelden van bottom-upverandering. Die staan misschien niet dagelijks in de krant, maar ze geven wel vorm aan een nieuwe wereld. Deze beweging groeit met de dag. Onze generatie denkt niet meer in links versus rechts. Ook conservatief en progressief zijn geen geldige tegenstellingen meer. De enige keuze die de moderne burger maakt, is deze: denk je van onder of kijk je naar boven? Wacht je op de markt of de staat, of ga je met de mensen om je heen zelf aan de slag? Wil je een sterke leider of een sterke gemeenschap?

Deze kleurrijke initiatieven komen allemaal samen in een groter verhaal. Het verhaal van de commons. De commonsbeweging beschouwt alle bouwstenen van onze wereld, van kennis tot water, van cultuur tot energie, als eigendom van de gemeenschap. Deze bottom-upbeweging kijkt écht naar de toekomst, door na te denken over de vraag hoe wij met ons gemeengoed omgaan en hoe we dit op een duurzame én inclusieve manier kunnen beheren.

Op 16 november komen honderden 'commoners' uit meer dan twintig landen samen in het Europees Parlement in Brussel, voor de eerste European Commons Assembly. Zij worden ontvangen door een aantal partijen uit het Europees Parlement, waaronder Die Linke, de Piratenpartij, de Vijf Sterren-beweging, De Groenen en de Sociaal-Democraten. Ook DiEM25 is erbij. Samen zullen zij tientallen voorstellen en ideeën bespreken.

Europa heeft deze nieuwe verhalen hard nodig. De EU moet kiezen voor een gedecentraliseerde samenleving van burgers en gemeenschappen, in plaats van een 'BV' van consumenten en bedrijven. Laten we hopen dat zij 'de leiding' wil nemen in het faciliteren van deze beweging.

Thomas de Groot en Jelle de Graaf (Piratenpartij Amsterdam), Sophie Bloemen (The Commons Network), Bart Cosijn (Burgertop Amsterdam), Christiaan Fruneaux (Bureau Monnik).

Meer over