Column Witteman heeft iets gelezen

Brood met chocoladestrooisel, ontbijtkoek of lebbetjeskaas

Het blad Katholieke Illustratie is 50 jaar ter ziele. Dat feitje heeft bepaald geen vloedgolf van weemoedige retrospectieven veroorzaakt, en eerlijk gezegd kwam ik er zelf ook maar toevallig achter, maar ooit – in de gloriedagen van de verzuiling – was de K.I. een groot en toonaangevend blad.

Door een gelukkige samenloop van omstandigheden kreeg ik een halve gebonden jaargang in mijn bezit, uit 1962, een tijdsgewricht waarvan iedereen toen dacht dat het ‘modern’ was. Waarvan akte: het omslag van de editie van 28 juli wordt gesierd door een man in plusfours, nog met keurig kort haar, maar wél met Kapitein Haddockbaard, naast een schilderij van Mondriaan. Het blijkt hier te gaan om ‘de heer A. Waalkes uit Finsterwolde, een man die zozeer gegrepen is door de moderne abstracte kunst dat hij om anderen te laten meegenieten zijn koestal liet ombouwen tot een kunstzaaltje. Zelfs als u beslist tegen moderne abstracte kunst bent zult u toch moeten toegeven dat het een hoogst opmerkelijk experiment is.’

Dan volgt het hoofdartikel, met de kop ‘In den vreemde’ en een foto van een donkerharige man, die weemoedig peinzend in de verte staart, terwijl om hem heen stelletjes vrolijk aan het dansen zijn. Het verhaal gaat dan ook over ‘buitenlandse arbeiders’. Die hadden het niet makkelijk: ‘De meeste Italianen en Spanjaarden passen zich namelijk wel goed aan wat het werk en de omgang betreft, maar heel moeilijk op het punt van de voeding. Juist zoals vele Nederlanders gruwen van olijfolie en knoflook, doen zij dat van margarine en aardappelen. Wanneer de toch al niet kruidige Hollandse keuken bovendien nog op een koopje uit is, met weinig of geen vlees, vette jus en veel aardappelen of stamppot, dan wordt ze voor een zuiderling beslist walgelijk. Daar hebben we trieste verhalen over gehoord, van mensen die ‘brodo’ (bouillon) vroegen en brood kregen, met chocoladestrooisel, ontbijtkoek of lebbetjeskaas.’

Die arme zuiderling! Gelukkig treedt ‘de vrouwelijke jeugd hem met belangstelling tegemoet: de bekoring van het vreemde, van een goed verzorgd uiterlijk, zuidelijke zwier en charme. Dat die meisjes menigmaal nog halve kinderen zijn valt hem, die zelf klein van postuur is niet zo op, te minder omdat in zijn land de meisjes vroeger rijp zijn dan hier. Als er brokken van komen, is zijn verweer dikwijls dat het meisje zich gedragen heeft als een publieke vrouw.’

Zo gaat het nog drie broadsheet-pagina’s door, om te besluiten: ‘Als wij willen groeien naar een Europese eenwording, economisch, sociaal, politiek en cultureel, dan zullen we er toch op bedacht moeten zijn niet via de inter-Europese migratie een nieuw soort paupers te kweken.’ Wie kan dit soort teksten lezen zonder in er zijn hoofd de keurige Polygoonjournaalstem van Philip Bloemendal bij te horen? Zonder te denken aan Annie M.G. Schmidts meeslepende lied ‘Stroei, voei’ (‘arme vreemdeling, arme banneling...’) en aan José Rentes de Carvalho, die als Portugees migrant diezelfde jaren zestig in Nederland meemaakte en er een heerlijk boek over schreef: Waar die andere God woont. Lees dat boek, liefst vandaag nog.

De ‘zuiderlingen’ gingen, – geef ze eens ongelijk – terug naar Italië, Spanje en Portugal zodra de daar groeiende welvaart het mogelijk maakte, en lieten ons achter met de margarine, de stamppot, de onrijpe meisjes en de ‘lebbetjeskaas’. Bij het googlen van dit woord vond ik slechts één vermelding, in een negatieve beoordeling van een pension in Bergen. En bij het omslaan van de volgende bladzijde in de Katholieke Illustratie stuitte ik op een margarinereclame: ‘Voedzaam, gezond eten, zoals moeder dat graag klaarmaakt. En waarbij Blue Band haar goed helpt’.

Arme vreemdeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.