Brief van de dag: Laat lezers bijdragen aan het literaire scheppingsproces

De ingezonden lezersbrieven van zaterdag 28 april.

Laat lezers bijdragen aan het literaire scheppingsproces

De taakopvatting van Mizzi van der Pluijm als uitgever van literair werk is uitmuntend (Opinie & Debat, 20 april). Het is daarom extra zuur om bij haar een merkwaardige blinde vlek te moeten constateren. Want zij gelooft niet in betrokkenheid van de lezer bij het redactionele proces. En dat is jammer. Filmstudio's, toneelspelers en tv-makers maken al jaren zonder gêne gebruik van terugkoppeling door hun publiek. Filmeindes zijn veranderd door de reacties van het publiek te analyseren. Try-outs staan op het programma van elke zichzelf respecterende komediant. Zwaaien naar de camera geldt na analyse van kijkgedrag als een doodzonde. Heeft deze kennis minder goede en integere producten opgeleverd? Zijn de betreffende regisseurs, cabaretiers en presentatoren minder talentvol omdat ze naar hun publiek luisteren? Waarom zouden schrijvers en uitgevers dan niet iets dergelijks mogen doen? Waarom zouden zij zich niet al voordat het boek is gedrukt en gedistribueerd van lezersinformatie mogen verzekeren? Wie uitsluitend vertrouwt op de smaak van de eigen redacteuren bij het meedenken met de auteur en niet ook een poging doet zo veel mogelijk lezersinformatie te verzamelen, doet zichzelf tekort. En laat kansen liggen. Kansen voor de uitgever, de uitgeverij en de schrijver, maar ook voor het publiek. Hoe het precies moet, weet ik ook niet. Maar laten we eens wat uitproberen. Zo heb ik zelf met Het boek Job op www.telltalesmedia.nl een poging gedaan een meetbare roman te schrijven, gewoon om te kijken of het werkt. In 22 fragmenten bouw ik een coming of age-roman op. De fragmenten zijn in willekeurige volgorde te lezen en bieden aldus iedere lezer zijn eigen unieke Boek Job (dat kan alleen online). Door het lezersgedrag te analyseren kom ik onder meer te weten in welke volgorde lezers het langst blijven lezen en welke fragmenten het populairst zijn. Zo zou ik, mocht ik dat willen, het ideale Boek Job kunnen samenstellen en drukken. Van der Pluijms blinde vlek heeft beslist iets charmants. Maar als moderne uitgever misgunt zij zichzelf, haar auteurs en haar publiek een nieuwe vorm van interactie, mogelijk zelfs een aanvullende literaire scheppingsvorm.

Jan Kloeze, journalist en schrijver www.telltalesmedia.nl

Werk niet voor krentenbollen

In een reactie (O&D, 25 april) op het uitstekende stuk van Gijs Scholten van Aschat, waarin hij laat zien hoe artiesten structureel worden onderbetaald, ontkent woordvoerder Thomas Notermans de aantijging dat Talpa dansers voor niets laat werken. Kom op Thomas, niet overmoedig worden! Net als alle andere productiemaatschappijen heeft ook Talpa een heel leger frisse jonge producenten dat naïeve artiesten rekruteert om gratis voor ze te werken. Ik ben zelf internationaal artiest en zo'n vier keer per jaar krijg ik een e-mail van een willekeurige productiemedewerker waarin mij gevraagd wordt mijn medewerking te verlenen aan weer zo'n geweldig programma! Er is helaas geen budget, maar het is zó'n leuke ervaring! Plus gratis exposure! En er zijn krentenbollen!!

Ik kreeg een aantal jaren geleden ook zo'n mail van Talpa voor een nieuw programma. Nadat ik eerst vriendelijk had bedankt voor de eer, was er ineens wél budget. Blijkbaar was het niet: 'voor jou tien anderen', zoals bij de aspirerende dansers in Dance Dance Dance, maar was mijn act het waard om voor te betalen.

Ik denk dat de dansers unaniem moeten weigeren om voor krentenbollen te werken. Staakt! Staakt! Staakt! Hier in Frankrijk is dat heel effectief gebleken.

Muriel Brugman, Goetzenbruck (Fr.)

Vertrek hoofdkantoor

Het kabinet wil de dividendbelasting afschaffen en schetst doemscenario's als hoofdkantoren van multinationals die vertrekken. De praktijk in Eindhoven laat anders zien. Het vertrek van het hoofdkantoor van Philips gaf ruimte voor ondernemerschap en vernieuwing. Het was een kantelpunt voor de stad. Met zijn hightechcampus en brainport lukt het al jaren de andere regio's voor te blijven. 'We zijn de geletruidrager als het gaat om de Nederlandse economie', zegt burgervader John Jorritsma deze week in de Volkskrant. Een terugblik naar de Volkskrant van 20 september 1997: 'Burgemeester R. Welschen denkt dat het vertrek van het hoofdkantoor van Philips vergaande gevolgen zal hebben voor Eindhoven.' De man kreeg gelijk.

Bart van Dalen, Tilburg

Aarsman Collectie, 26 april

Iedere donderdag kijk ik door de bril van Hans Aarsman naar zijn foto van de week. Voor ik de tekst lees probeer ik te bedenken waar zijn oog op is gevallen. Bijna altijd ziet hij iets anders dan ik.

Op de foto van 26 april zien we hoe politiemannen in Hannover slachtoffers van mensenhandel afvoeren bij een bordeel. Aarsman wil graag weten hoe laat het was toen de foto werd genomen. Met inventief speurwerk, hulp van Google Maps en de stand van de zon komt hij erachter: het moet rond kwart voor tien zijn. Hij zit er maar een half uurtje naast.

De rechter agent draagt een horloge. Het zou de New York Orange HO1513004 van Hugo Boss kunnen zijn. Volgens de brochure is het een stoer, robuust horloge. Prima geschikt voor een agent dus. 'De oranje wijzers geven een speelse en moderne look' en laten precies zien hoe laat het is: kwart over negen.

Monique Lesterhuis, Utrecht

Exoplaneten leren ons meer over de aarde

Lezer Uri Lavy (O&D, 23 april) is van mening dat de vele miljoenen die zijn geïnvesteerd in telescopen die exoplaneten (planeten buiten ons zonnestelsel) vinden en bestuderen, weggegooid geld zijn. Hij is van mening dat de mensheid 'absoluut niets kan hebben aan het identificeren van zo'n planeet, zeker niet zolang we niet met ten minste de snelheid van het licht kunnen reizen'. De scepsis van Lavy is begrijpelijk, maar de speurtocht naar buitenaards leven is slechts de krantenkop die verlokt tot het beantwoorden van een veel belangrijker vraag. Reizen naar exoplaneten is inderdaad bijna onhaalbare toekomstmuziek, op dit moment vooral een inspiratiebron voor sciencefiction-auteurs en een marketinginstrument voor ambitieuze raketbouwers. De hoofdvraag bij de zoektocht naar exoplaneten is dan ook in eerste instantie om meer kennis op te doen over planetenstelsels, en in het bijzonder onze eigen habitat. Wat bepaalt de omstandigheden op het oppervlak van een planeet? Het vinden van buitenaards leven gaat automatisch gepaard met de vraag hoe leven kan ontstaan en voortbestaan op een planeet. Met de vondst van duizenden nieuwe exoplaneten in de afgelopen 23 jaar, en de duizenden die ruimtetelescoop TESS hieraan toe zal voegen, hebben we vergelijkingsmateriaal in handen dat ons onmisbare inzichten oplevert. Voor het oplossen van veel van de 'ernstige, oplosbare problemen op de Aarde' die Lavy noemt, is juist kennis nodig over onze planeet. Die kennis kunnen we verkrijgen door in eerste instantie de aarde te observeren (onder andere door observatie met dure! satellieten) en onze plek in het heelal te vergelijken met zijn soortgenoten. Waarneemfaciliteiten hebben een prijskaartje en wetenschappers moeten publieke aanbestedingen goed verantwoorden, maar ze zijn een goede investering als we ons realiseren dat het om de toekomst gaat. Kennis heeft de mensheid gebracht waar zij nu is. Alleen door meer kennis te verkrijgen en daar wijs mee om te gaan, waarborgen we een gezonde toekomst voor ons nageslacht.

dr. Lucas Ellerbroek, sterrenkundige aan de UvA en schrijver van het boek Planetenjagers

Slechts één hoofdprijs

Ik ben het volledig eens met Uri Lavy dat speuren naar buitenaards leven zinloos is (O&D, 23 april), maar niet met zijn bewering dat het statistisch duidelijk is dat het aantal planeten waar intelligent leven bestaat naar oneindigheid zal neigen. Er is slechts één waarneming van een planeet waarop intelligent leven voorkomt. Daarmee valt geen statistiek te bedrijven. Waarschijnlijk verwart Lavy statistiek met kansrekening: met een 'naar oneindigheid neigend aantal planeten' moet ook de kans groot zijn dat er vaker intelligent leven in ons heelal zal voorkomen. Helaas is dit een ongefundeerde bewering. Het ontstaan van intelligent leven was een buitengewoon ingewikkeld proces dat niet te vergelijken is met het gooien van een dobbelsteen, maar meer met een loterij met misschien maar één hoofdprijs. Zie bijvoorbeeld het hoofdstuk 'Toeval in evolutiebiologie' in het boek Naar alle onwaarschijnlijkheid van Klaas Landsman.

Frank Rijckaert, Doetinchem

Minder compassie

Arnon Grunberg stelt dat in dagen ver achter ons minder verdriet werd geleden bij kindersterfte (Voetnoot, 24 april). Gezinnen hadden meer kinderen, er was meer sterfte en het geleden verdriet was daardoor minder dan in onze tijd. Had Arnon benoemd dat er vroeger minder geld verdiend werd, minder op vakantie werd gegaan en daardoor in vergelijking met nu er op die vakantie meer genoten werd, dan denk ik dat hij helemaal gelijk had. In materiële zaken went 'meer' al gauw. In het geval van persoonlijk verlies als bij kindersterfte is er bij massaliteit, zoals in derdewereldlanden, oorlogsgebieden en wellicht in ons verleden, hooguit sprake van minder compassie van derden.

Timia Rugenbrink, Dieren

Noordkromp

Mac van Dinther bezocht dit keer het nieuwe NOMA-restaurant in Kopenhagen (Magazine, 21 april). Veel gangen vis, maar geen paling op het menu want dat is nu eenmaal een beschermde soort. Daar is over nagedacht. Wel worden Noordkrompen geserveerd van meer dan 100 jaar oud. Dit schelpdier is weliswaar niet beschermd, maar kan wel meer dan 300 jaar oud worden. Je hebt er 120 jaar over gedaan om zo groot te worden en dan eindig je op het bordje van Van Dinther, die het niet eens echt lekker vond. Schandelijk. Niet meer doen Mac! Maarten Mulder, De Koog Texel Gemalin Ik ken de privésituatie van Max Pam niet, maar ik denk dat hij gewoon een vrouw of een echtgenote heeft, zeker geen gemalin. Zolang hij Kate Middleton de gemalin van prins William noemt wordt het niks met de republiek!

Emmy van Stratum, Eindhoven

Zijden kousenvoetjes

De Chinezen rammelen aan de poorten van Europa. Ze hebben zelfs de haven van Piraeus al, aldus René Cuperus (O&D, 23 april). Maar die haven is de Chinezen op een presenteerblaadje aangeboden. Griekenland werd immers door Brussel gedwongen tot verkoop van havens en luchthavens. Zo komen de Chinezen op zijden kousenvoetjes binnen. Bert Gerestein, Middelburg Memoires De memoires van Mark Rutte: wat zal dat straks een dun boekje worden!

Cyril Lansink, Nijmegen 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.