Column

Brexit zal niemand blij maken, zelfs arbeiders niet

Toen ik op het ministerie van Financiën werkte, moest ik ooit een speech schrijven over kapitaal dat vloeibaar was. Net als water zoekt kapitaal het laagste punt en daarom moesten destijds allerhande belastingvoordelen worden geïntroduceerd. Op die manier zou kapitaal vanzelf naar Nederland stromen en, net zoals een rivier voor afzetting zorgt, arbeidsplaatsen met zich meebrengen. De belastingvoordelen voor het grootkapitaal zouden zichzelf terugverdienen.

The City, het economische hart van Londen.Beeld afp

Natuurlijk zaten junior beleidsmedewerkers in andere landen net zo driftig aan dergelijke speeches te werken en werden er net zulke snode plannen bedacht om grote bedrijven te lokken. Per saldo werden daardoor niet meer banen gecreëerd; er werd alleen door de grote multinationals minder belasting betaald. Een wedloop naar de bodem van de schatkist, zo schreven veel commentatoren destijds. Ten onrechte. Die schatkist werd wel degelijk gevuld, namelijk door de belasting op arbeid te verhogen, wat eerder tot minder dan meer banen leidt.

Dat gebeurde niet alleen bij belastingen op winst maar ook bij financiële regelgeving. Financiële instellingen hebben namelijk een broertje dood aan regels. Geen wonder dat landen, in een poging om de felbegeerde banken en de bijbehorende hoogwaardige werkgelegenheid binnen te halen, ook concurreerden op regelgeving. Deze race to the bottom heeft niet alleen bijgedragen aan de financiële crisis, maar verklaart ook waarom bankiers overal ongestraft mee wegkomen. Een topbankier in de bak is niet echt een visitekaartje.

Het is het klassieke prisoner's dilemma. Als één land de andere landen te slim af is, gaat die er met de buit vandoor en zijn de anderen slechter af. Als alle landen elkaar te slim af proberen te zijn, zijn zij per saldo allemaal slechter af. Alleen door coördinatie kan de beste uitkomst worden bereikt. Daarom is internationale samenwerking zo belangrijk. Dat geldt des te meer nu, door het wereldwijde overschot aan arbeid, het rendement op kapitaal (na belastingen) al vele jaren hoger is dan de economische groei.

Zoals Thomas Piketty schreef in Kapitaal in de 21ste eeuw (2013) worden de rijken steeds rijker en de armen steeds armer. Piketty wees met name op het gevaar dat een paar rijke dynastieën in de toekomst de dienst zullen uitmaken en zo het democratisch bestel ondermijnen. In die zin is de uitslag van het Brexit-referendum een opluchting: de democratie is nog springlevend. Meer urgent is dat de verschuiving van arbeid naar kapitaal de economische groei ondermijnt. De kapitalisten investeren te weinig (oftewel: ze sparen te veel) omdat de arbeiders te weinig te spenderen hebben.

Maar om inkomen op een effectieve manier te herverdelen heb je internationale coördinatie nodig. Een vermogensrendementsheffing in Nederland is minder effectief als je simpelweg over de grens in België kunt gaan wonen of je vermogen aan het oog van de fiscus kunt onttrekken door het in Luxemburg te parkeren. Nou is dat laatste, dankzij de EU, sinds vorig jaar niet meer mogelijk. Ook op het punt van de winst-belastingen heeft de EU na jaren van onderhandelingen vorige maand een akkoord gesloten om de meest flagrante vormen van belastingontwijking tegen te gaan.

Dat was in dezelfde week dat de Britten een voorkeur voor de Brexit uitspraken. De inkt op de stembiljetten was nog niet droog of de Britse minister van Financiën Osborne kondigde aan dat hij de vennootschaps-belasting zou gaan verlagen om Groot-Brittannië concurrerend te houden. En The New York Times publiceerde een ranglijst van steden die de beste kans maakten om Londen op te volgen als financieel centrum. Amsterdam prijkte bovenaan.

Het was de New York Times-journalisten kennelijk ontgaan dat in Nederland de bankiersbonussen gemaximeerd zijn op 20 procent van het jaarsalaris, een maatregel die ook voor Nederlandse vestigingen van buitenlandse banken geldt. In EU-verband geldt een maximum van een jaarsalaris. Amsterdam is daardoor bij voorbaat kansloos.

Ironisch genoeg is het door de Brexit ook minder waarschijnlijk geworden dat de Financiële Transactie Tax in de EU er komt. Tot nu toe was het VK de belangrijkste tegenstander van zo'n belasting vanwege het effect op de City. Nu Parijs, Frankfurt en Dublin strijden om de gunst van de banken, een strijd die niet vandaag of morgen beslist is, zal het enthousiasme bij die landen voor de FTT een stuk minder groot zijn.

Op die manier zal de Brexit niemand blij maken, zelfs niet de arbeidersklasse voor wie het volkomen rationeel was om voor te stemmen. Kop of munt, kapitaal wint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden