Ander commentaar

Bret Stephens: 'Willen we het Westen nog wel?'

Overal staat het Westen onder druk. Rusland wil een post-westerse wereldorde, president Trump minacht westerse instituties en Europa is het geloof in eigen kracht verloren. Willen we het Westen nog wel, vraagt columnist Bret Stephens zich af in de Wall Street Journal. Zo ja, laten we dan snel weer leren wat westerse waarden zijn. Anders hoeft het niet meer.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov in gesprek met zijn Amerikaanse collega Rex Tillerson (midden) en zijn Duitse collega Sigmar Gabriel Beeld getty

Eind jaren tachtig schafte de Stanford Universiteit de verplichte cursus 'westerse beschaving' af, nadat Jesse Jackson studenten voorging in het zingen van: 'hey, hey, ho, ho, Western Civ has got to go!" Conservatieven op de universiteit probeerden het vak vorig jaar weer in te voeren maar het lukte niet. De studenten stemden het plan met zes tegen één weg. Je zou het weer moeten proberen onder het motto: 'you only know you love it when you let it go'. Dat schiet je te binnen als je Sergej Lavrovs Orwelliaanse rede afgelopen week aanhoort op de veiligheidsconferentie in München, waarin de Russische minister vroeg om een post-westerse wereldorde.

Lavrov snapt wat duidelijk zou moeten zijn voor een Amerikaans en Europees publiek: het Westen als geopolitiek blok, als cultuur, als moreel idee is in grote moelijkheden. Hoe zwak Rusland ook mag zijn, Russen drinken uit een diepe bron van geloof in de eigen beschaving. Hetzelfde geldt voor Chinezen en misschien zelfs de islamitische wereld, hoe getroubleerd ook. En het Westen? Nee dus. De VS hebben een leider die herhaaldelijk zijn minachting voor de NAVO, de Wereldhandelsorganisatie en andere instituties van de westerse wereldorde toont. Hij is onze eerste post-rationele president die feiten benadert zoals de Franse filosoof Jacques Derrida: er zijn geen waarheden, de realiteit is onderhandelbaar.

'Allemaal tuig'

En Europa? Daar loopt de jeugdwerkloosheid tot 20 procent op. En dan vragen middenpartijen zich af waarom ze een probleem hebben. In Frankrijk wint Marine Le Pen, in Nederland zegt Geert Wilders van Marokkaanse immigranten: 'Ze zijn niet allemaal tuig'. Waar hebben we dat eerder gehoord?

In München smeekte Mike Pence NAVO-leden meer aan defensie uit te geven. Sigmar Gabriel, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, veegde het terzijde. 'Waar kan Duitsland miljarden vandaan halen als politici belastingen willen verlagen', zei hij. Sinds 2014 kan het maar liefst tien gevechtshelicopters en één onderzeeër inzetten. Wil Duitsland het Westen nog wel verdedigen?

Immuun maken

Vijfentwintig jaar geleden was deel van het Westen worden de droom van Boedapest tot Ulan Bator. Dat is voorbij. Waarom? Er was een tijd dat het Westen wist waar het voor stond. Omdat het over zichzelf nadacht, bijvoorbeeld tijdens een cursus 'westerse beschaving'. Het begreep dat de morele funadamenten daarvoor in Jeruzalem waren gelegd, de filosofische in Athene en de juridische in Rome.

Het behandelde met eerbied de begrippen rede en openbaring, vrijheid en verantwoordelijkheid. Waar die in tegenspraak waren, leerde Europa die met elkaar in harmonie te brengen en er een bron van kracht van te maken. Het geloofde in de superioriteit van zijn muziek, literatuur en politieke idealen.

Als het arrogant was, zoals alle beschavingen zijn, dan had het ook een traditie van berouw en twijfel om de scherpe kantjes eraf te halen en de horizon te verbreden. Het cultiveerde scepsis terwijl het de verleiding van cynisme vermeed. Europa geloofde dat dit allemaal de moeite waar was om te verdedigen, in de klas, in de kranten, in parlementen en op het slagveld. Sindsdien hebben we generaties opgevoed die hier niets van geloven, en dan zijn we geschokt door de opkomst van anti-westerse politiek?

Als je je kinderen de beschavingswaarden wil leren die ze immuun maken voor een Trump, Le Pen of Lavrov, kun je beginnen met ze die waarden te doceren.

Bret Stephens is columnist van The Wall Street Journal

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.