Opinie

Brangelina kan nu rolmodel zijn om (v)echtscheiding te voorkomen

Hoewel Brad Pitt en Angelina Jolie beroemd en rijk zijn, vertoont hun scheiding een aantal typerende kenmerken waar iedereen van kan leren, stelt scheidingsspecialist en wetenschapper Bregje Dijksterhuis.

Brad Pitt (R) en Angelina Jolie (L) op de rode loper in Cannes in 2009. Foto epa

Volgers van het nieuws over beroemdheden - en dat zijn er velen - zijn in rouw door de scheiding van acteurs-echtpaar Pitt en Jolie. Op twitter was te lezen: 'Als het Pitt en Jolie al niet lukt om hun huwelijk in stand te houden, hoe moet het mij dan lukken?' Ook in Nederland was het 'hot nieuws', zodanig dat zelfs Prinsjesdag naar de achtergrond werd verdrongen.

Zangeres Adele bood een relativerend perspectief: 'Ik ken ze niet, dus het doet me niets.' Is de burger die het wel en wee van 'Brangelina' volgt en zelfs als rolmodel neemt, daarmee belachelijk? Integendeel, zeg ik als rechtssocioloog, want rolmodellen sturen het gedrag van mensen soms sterker dan regelgeving. En blijkbaar vervullen filmsterren, voetballers en reality-sterren in de eenentwintigste eeuw die rol. Beroemde rolmodellen zijn de thermometer van onze samenleving; zij laten zien hoe we er voor staan. Vandaar de aandacht voor een scheiding als die van Rafaël van der Vaart en Sylvie Meis.

Brangelina deelden publiek wat normaal gesproken binnenskamers blijft; verliefd worden, een eerder huwelijk verbreken, natuurlijke en geadopteerde kinderen krijgen en trouwen. Pitt en Jolie hebben zich als rolmodel voor een 'normaal' gezin opgeworpen en met succes; mensen keken tegen Brangelina op, het was een voorbeeld van een beroemd huwelijk dat - voor zover mensen dat konden inschatten - met al zijn ups en downs leek te werken.

Lees ook: Het zorgvuldig geconstrueerde imago van 'Brangelina' (+)

Toen Brad Pitt en Angelina Jolie elkaar twee jaar geleden in Zuid-Frankrijk het ja-woord gaven, waren er slechts twintig genodigden bij, onder wie hun zes kinderen, van wie drie geadopteerd. De foto's van het huwelijk werden vervolgens verkocht voor 5 miljoen dollar aan roddelblad People, en door miljoenen mensen wereldwijd bekeken. Vanzelfsprekend gingen de opbrengsten naar een goed doel.

Gemiddeld ouderkoppel

Nu is ook hun scheiding publiek en Pitt en Jolie maken ruzie over de kinderen - zoals een gemiddeld ouderkoppel in een scheiding. Zijn het daarmee geen rolmodellen meer? Juist wel; ze zijn nu een rolmodel als ouderkoppel in een scheiding, en vervullen hierbij opnieuw een sturende rol voor 1) partners die een scheiding overwegen of gedrag vertonen dat mogelijk ertoe kan leiden en 2) mensen die het scheidingsproces doorlopen.

Bij die voorbeeldfunctie spelen de media een belangrijke rol. De 'serieuze' media voelen zich zichtbaar ongemakkelijk met zo'n onderwerp als dit - moet je er nu wel of niet over berichten.

Mijn stelling is dat ook dit nieuws is voor 'serieuze' media, omdat ze hiermee de maatschappelijke problematiek van de scheiding op een toegankelijke manier kunnen belichten; een grotere groep mensen kan worden bereikt, dan door het 'sec' berichten over de 'Divorce Challenge', het nuttige initiatief van Kamerlid Recourt. De ethische vraag die de media zich daarbij wél moet stellen is of het belang van de zes betrokken kinderen geschaad wordt - zij hebben niet om deze publieke scheiding gevraagd.

Foto photo_news

Typerende kenmerken

Hoewel Pitt en Jolie beroemd en rijk zijn, vertoont hun scheiding een aantal typerende kenmerken:

1) De grootste categorie mensen die gaan scheiden zijn in de leeftijd van 40 tot 50 jaar en hebben jonge kinderen. Dat geldt voor Jolie (41 jaar) en, vooruit, Pitt (51 jaar).

2) Een scheiding met kinderen is een tragedie. 'That's a sad story and unfortunate for a family', aldus goede vriend Clooney. Sommige mensen gaan er door hun scheiding zelfs objectief gezien op achteruit, wat het fenomeen 'spijt na scheiding' verklaart. Een uitzondering geldt uiteraard voor onhoudbare situaties door bijvoorbeeld huiselijk geweld, gebruik van verdovende middelen en onverantwoord ouderlijk gedrag.

3) Er is geen 'silver bullet' om een vechtscheiding te voorkomen. Iedereen die een scheiding initieert, of 'risicovol' gedrag vertoont dat de kans erop vergroot, kan er (ongewild) in belanden. Het is Russische roulette, dus niet goed te voorspellen.

4) Er is weinig bekend over hoe een echtscheiding uitmondt in een vechtscheiding. Een paar mogelijke risicofactoren kunnen ook een rol spelen bij de 'Brangelina'-scheiding: twee hoogopgeleide/welverdienende partners die voor zichzelf opkomen; waarschijnlijk onenigheid over de verdeling van de zorgtaken; familie die de strijdkampen versterkt; beschuldigingen van slecht ouderschap en van overspel; één van de twee wil waarschijnlijk niet scheiden.

5) De sturende rol van professionals om vechtscheidingen te voorkomen is beperkt. Advocaten en mediators trekken zich een te grote broek aan als ze beloven ouders en kinderen zonder kleerscheuren door een scheiding te loodsen. Bovendien laten partners met hun keuze voor een bepaalde professional zien hoe ze in de scheiding staan.

Partners met kinderen, al dan niet gescheiden, hebben rolmodellen nodig. Jolie en Pitt zouden nu die rol kunnen vervullen door inzicht te geven in het verloop van een echtscheiding.

Ik pleit daarnaast voor de inzet van ervaringsdeskundigen; gescheiden partners kunnen voorlichting geven via bijvoorbeeld een scheidingsapp of een anonieme telefonische hulplijn. Verder zijn nieuwe gehuwde rolmodellen met kinderen nodig; de enige 'silver bullet' om vechtscheidingen te voorkomen is nog steeds niet-scheiden. Ik stel David/Victoria Beckham en Pharrell Williams/Helen Lasichanh voor.

Bregje Dijksterhuis is scheidingsspecialist en wetenschapper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.